Na początku tego roku mieliśmy przyjemność – w tym kontekście słowo jak najbardziej stosowne – uczestniczyć w pogrzebie dziewięćdziesięciojednoletniej krewnej naszych przyjaciół z Beninu. Poniżej dzielimy się z Wami niezapomnianymi wrażeniami z tego barwnego święta wyprawionego ku czci pani Angele Amokovi Afanouvi. Zdjęcia nie są w stanie oddać atmosfery, dlatego gorąco zachęcamy do obejrzenia filmików.

Przygotowania

Zachodnio-afrykański pogrzeb pod wieloma względami przypomina wesela. Uroczystości trwają trzy dni, zwyczajowo od piątku do niedzieli, a ich organizacja zabiera kilka tygodni. Goście otrzymują starannie zaprojektowane zaproszenia z programem trzydniowych uroczystości, zdjęciami zmarłego oraz stosownymi cytatami z Nowego Testamentu.

Rodzina zmarłej wybiera wzór i kolor tradycyjnego materiału (pagne), z którego najbliżsi krewni szyją sobie stroje na uroczystości pogrzebowe. Wraz z kilkoma znajomymi z Polski, którzy akurat podróżowali po Beninie, zostaliśmy zaproszeni na pogrzeb przez bliskich krewnych pani Angeli. Dołączywszy do grona gości honorowych, również dostąpiliśmy zaszczytu zrobienia sobie ubrań z wybranego przez rodzinę zmarłej materiału. Na pogrzebie obowiązuje ta sama tkanina, ale o kroju ubrania decyduje gość, więc, wbrew pozorom, niezmiernie rzadko spotyka się dwie tak samo ubrane osoby. Dla krawców to znakomita okazja, by pochwalić się kunsztem i fantazją.

Stroje jak listy polecające

Pogrzeb odbywał się w togijskiej wsi Seko, gdzie pani Agnele spędziła całe swoje życie. Rano, ubrani w kreacje z tej samej biało-niebieskiej tkaniny wsiedliśmy do niewielkiej drewnianej łodzi, którą przeprawiliśmy się na drugi brzeg Mono, rzeki granicznej pomiędzy Beninem i Togo. Na drugim brzegu powietrze przesycała świąteczna atmosfera, z odległych krańców wsi dochodziła muzyka i śpiew. Tkanina, z której uszyte były nasze ubrania niczym wizytówka, bezgłośnie informowała okolicznych mieszkańców, że jesteśmy gośćmi krewnych pani Angeli. Witały nas serdeczne uśmiechy i życzliwe zainteresowanie. Na jeden dzień cała nasza ośmioosobowa grupa obcokrajowców stała się częścią lokalnej społeczności.

Święto muzyki akustycznej

Najpierw poszliśmy złożyć kondolencje siostrze pani Angeli, w której domu zebrało się kilkudziesięciu najbliższych krewnych. Zgodne z miejscowym zwyczajem wszystkim po kolei uścisnęliśmy dłoń. Zauważyliśmy, że na podwórzu znajduje się kilka fetyszy vodun.

Dopiero w drodze do kościoła pojęliśmy skalę tej uroczystości. Na pogrzebie bawiło się kilkaset osób, które przybyły ze wszystkich zakątków Beninu i Togo. Gdyby nie porozwieszane we wsi plakaty ze zdjęciami pani Angeli, przygodny turysta mógłby pomyśleć, że trafił na festiwal afrykańskiego folkloru. Goście gromadzili się na placach pod rozłożystymi drzewami, by śpiewem, tańcem i energiczną grą na bębnach uhonorować długie i owocne życie zmarłej. Posłuchajcie i zobaczcie tutaj.

Wioska wibrowała transowymi rytmami, rozmywając granicę między tym, co rzeczywiste i nadprzyrodzone. Magnetyczne, dudnienie bębnów uwodziło i oszałamiało. Po chwili nawet my, nieobznajomieni z choreografią yovo (biali), ruszyliśmy w tan. Z wyjątkiem Saqiba, który z rezerwą pytał: A co z żałobą? Nie przekonywało go, że od zgonu minął miesiąc, więc najbliżsi pani Angeli zdążyli ją już opłakać.

Ostatni taniec

Po mszy w kościele katolickim roztańczony kondukt żałobny ruszył z trumną na cmentarz. Za księdzem i niosącym krzyż wnukiem pani Angeli, tańczyło sześciu młodzieńców, zamaszyście wywijając z trumną w takt melodii granych przez idących w kondukcie muzyków. Po drodze procesja kilkukrotnie przystawała, żeby mężczyźni mogli wykonać bardziej skomplikowane układy taneczne. Pląsająca w górę, w dół i na boki trumna robiła piorunujące wrażenie. Nagranie dostępne jest tutaj.

Katolicko-voduńska symbioza

Zgrabnie pożeniono rytuały pogrzebowe obu religii. Gdy po kilkunastu minutach tanecznym krokiem doszliśmy na cmentarz, w sekundzie nastąpiła cisza. Radosny nastrój zastąpiły smutek i refleksja. Saqib nareszcie poczuł się jak na pogrzebie, nie spodziewał się, że potrwa to tylko chwilę.

Ksiądz stojąc z krzyżem nad grobem odprawiał katolickie rytuały pogrzebowe. W momencie wkładania trumny do grobu niebo zasnuło się ciemnymi chmurami i rozszalała się burza tropikalna. Pośpiesznie dokończono pochówek, a goście pobiegli na stypę, która ze względu na ogromną liczbę przybyłych odbywała się w kilku miejscach. Po poczęstunku, gdy burza ustała, zabawa rozpoczęła się na nowo. Atmosfera, jeśli to możliwe, zrobiła się jeszcze weselsza, a muzyka i śpiewy bardziej natchnione. Tętent bębnów przybierał na sile, stawał się niemal hipnotyczny, serca zaczynały bić w jego rytm. Świat materialny podawał rękę duchowemu.

Wesele czy pogrzeb?

Czułam się jak na wystawnym weselu. Być może moje wrażenia nie były wcale tak odległe od rzeczywistości. Przecież drugi dzień trzydniowych pakistańskich obchodów weselnych, także poświęcony jest odchodzeniu, przeprowadzce panny młodej z domu rodzinnego do teściów. W Togo, natomiast, świętuje się przejście zmarłego od żyjącej rodziny do czekających po drugiej stronie przodków. W obu przypadkach rozstanie nie następuje na zawsze, jest jedynie zmianą adresu. Zarówno pakistańska panna młoda, jak i togijska zmarła, będą nadal uczestniczyć w życiu rodzinnym, tyle tylko, że na innych zasadach.

Zangbeto – strażnik nocy

Przed zachodem słońca we wsi zaczęły pojawiać się fetysze Zangbeto, więcej na ich temat napisałam w tekście Benin, vodun i wirujące Zangbeto. Na głównym placu zebrał się tłum, by przyglądać się ceremoniom odprawianym przez naczelnego kapłana vodun, z którym pani Angela była spokrewniona.

Na jednym końcu placu zgromadzili się wszyscy bębniarze i tancerze, na drugim stanęły cztery z siedmiu mieszkających w Seko Zangbeto, przypominające kolorowe snopki siana. Fetysze wirowały wzbudzając podziw i lęk wśród widowni, zwłaszcza gdy kapłan vodun podnosił je, aby pokazać, że w środku nikogo nie było, bo snopki ożywiane były przez duchy. Pod koniec ceremonii z jednego Zangbeto, ku przerażeniu publiczności, wybiegł kajman. Nagranie z ceremonii możecie zobaczyć tutaj.

Gdy zapadł zmrok syn zmarłej podziękował nam za obecność i zostaliśmy poproszeni o opuszczenie wsi. Odprowadzono nas do rzeki, by upewnić się, że odpłyniemy zanim rozpoczną się obrzędy odprawiania ducha pani Angeli do świata przodków. W tych owianych mgłą tajemnicy rytuałach uczestniczyć mogą wyłącznie adepci vodun.

W Afryce Zachodniej z obawy przed zawistnikami nie obchodzi się hucznych chrzcin, wesel ani urodzin. Zły urok rzucony przez zazdrośnika może doprowadzić do zgonu noworodka lub rychłego rozwodu młodej pary. Zmarłemu nie straszna jest już czarna magia, dlatego pogrzeby wyprawia się tu z pełną pompą. Gdybym miała zaplanować swój wymarzony pogrzeby, wyglądałby on właśnie tak, jak ten.

Polecamy:

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

Malaria jest jak żywioł, podchodźmy do niej z pokorą!

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

Benin, vodoun i wirujące Zangbeto

Ganvie – wioska rybacka na jeziorze w Beninie

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

5 miejsc w Dubaju, do których zabieraliśmy odwiedzających nas gości

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Kwiatek w Beninie. O Polce wspierającej edukację dzieci w Afryce

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Ile wydaliśmy na sześciotygodniową podróż po Malezji i Birmie?

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Życie w krainie vodoun (Polki na Obczyźnie)

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

[mc4wp_form id=”497″]

Rdzenna afrykańska religia vodoun narodziła się na terenach należących do dzisiejszego Beninu, wcześniej znanego jako Dahomej. Dziesiątego stycznia odbywa się tu Narodowe Święto Rdzennych Kultów i Religii, potocznie zwane Świętem Vodoun (Fête du Vodoun). Więcej na temat religii vodoun możecie przeczytać w tekście „Życie w krainie vodoun”.

Co to jest vodoun?

Vodoun jest integralną częścią kultury Afryki Zachodniej oraz jedną z nielicznych autochtonicznych religii afrykańskich, która z roku na rok zyskuje coraz więcej wyznawców. Tradycje i rytmy towarzyszące obrzędom vodoun inspirują wielu współczesnych afrykańskich artystów, malarzy i muzyków.

Animistyczna religia vodoun opiera się na przekonaniu, że nie tylko ludzie, ale także zwierzęta, rośliny i przedmioty nieożywione posiadają duszę. Kapłani i kapłanki vodoun posiadają tajemną wiedzę umożliwiającą im kontaktowanie się z bezcielesnymi istotami duchowymi. Jedną z tych metod jest wprowadzenie się w stan transu, aby duch mógł wejść w ich ciała. Częścią obrzędów vodoun jest spożywanie dużych ilości mocnego destylatu sorabi oraz składanie ofiar ze zwierząt, zwykle kur, kóz lub owiec.

Kto uczestniczy w uroczystościach 10 stycznia?

Wydarzenie to ma charakter religijny, kulturalny i polityczny. Na trybunach zasiadają benińscy notable: ministrowie, politycy, szefowie lokalnych wsi. Przyjeżdżają wyznawcy Ghany, Nigerii i Togo oraz z dalszych zakątków świata, w tym z Ameryki Południowej, Centralnej i Karaibów. Benińczycy ściągają na obchody całymi rodzinami.

Nie ulega wątpliwości, że ostatnimi czasy główne uroczystości odbywające się na plaży w Ouidah uległy komercjalizacji. Od białych turystów, nazywanych tutaj yovo, wymaga się kupienia biletu.

Co możecie zobaczyć na obchodach?

Jest to radosny dzień, którego celem jest uczczenie benińskiej tożsamości oraz dziedzictwa kulturowego. Panuje wesoła atmosfera, jak na festynie. Odbywają się pochody kapłanów i kapłanek opiekujących się rozmaitymi duchami i bogami vodoun. Można też spotkać przechadzające się duchy Zangbeto, o których więcej napisałam Benin, vodoun i wirujące Zangbeto. Rozbrzmiewają bębny, można podziwiać tańce i ceremonie odbywające się ku czci duchów.

Dziesiątego stycznia uroczystości odbywają się w całym Beninie, zeszłoroczne oglądaliśmy w Ouidah, w tym roku pojechaliśmy do Grand Popo.

Ouidah

W Ouidah jest tłoczno i chaotycznie, porządku pilnuje wojsko i policja, zjeżdżają się autobusy turystów. Jeśli chcecie uniknąć widoku składania ofiar ze zwierząt, lepiej tu nie przyjeżdżajcie. Kozy są zarzynane na plaży, a potem kapłan trzymając zwierzę zębami za szyję wiruje w dzikim tańcu. Filmik dostępny jest tutaj. Czy tancerze są w transie? Znawcy tematu twierdzą, że nie, ale na pewno są pod wpływem mocnego destylatu sorabi. Tu możecie zobaczyć jak piję sorabi, ofiarowując najpierw odrobinę duchom przodków.

Grand Popo

 W Grand Popo jest zdecydowanie mniej turystów i panuje przyjaźniejsza atmosfera. Nie czuć tu jeszcze komercji, choć też próbuje się białym sprzedawać bilety na obchody, które dla innych są darmowe. W Gand Popo łatwiej z bliska przyglądać się tańcom i pochodom. Filmik z tańcem kapłanek tutaj. No i co najważniejsze, nie ma krwawych ceremonii.

10 stycznia nie zobaczycie zjawisk paranormalnych

 Nawet duchy Zangbeto, które zazwyczaj poruszają się fruwając tuż nad ziemią, tego dnia używają konwencjonalnego transportu.

Święto Vodoun to parada i festiwal, więc jeśli spodziewacie się czegoś tajemniczego lub magicznego, zawiedziecie się. Kapłani i kapłanki vodoun pieczołowicie strzegą swych sekretów, dlatego jeśli idzie się do nich na konsultację, robienie zdjęć jest surowo zabronione. Wszystko, co można fotografować, jest jedynie barwnym widowiskiem dla publiczności nie mającym nic wspólnego z autentycznymi obrzędami vodoun.

Dlatego właśnie uważa się, że żaden z uczestników pokazów nie jest w transie, choć na pierwszy rzut oka można odnieść  mylne wrażenie. Sensacja przyciąga turystów i przynosi zyski, ale nie dajcie się nabrać.  Dlatego do wszelkich egzaltowanych opsiów dotyczących Święta Vodoun należy podchodzić z rezerwą. Jeśli natomiat wierzycie w czary i chcielibyście zasięgnąć porady kapłana vodoun, musicie umówić się na prywatną wizytę (bez aparatu fotograficznego) w jego wiosce. 

Beniński vodoun to nie to samo co haitańskie voodoo

Tak w każdym razie uważa większość religioznawców i antropologów. Zanim poczujecie się nieswojo i dostaniecie gęsiej skórki, warto wiedzieć, że lalki najeżone szpilami i czarna magia to w dużej mierze obrazy stworzone na potrzeby Hollywoodu.

Na tegorocznych obchodach w Grand Popo Minister Spraw Zagranicznych Beninu powiedział, że vodoun jest częścią benińskiej kultury. Po czym zapytał: „Czy można bać się własnej kultury?”

Niektórzy są zdania, że choć haitańskie voodoo jest mroczne i niebezpieczne, benińskie vodoun jest zupełnie niegroźne. Mnie bardziej przekonuje wypowiedź jednego z kapłanów: „Vodoun samo w sobie nie jest złe, ale niestety zdarza się, że źli ludzie używają go w nieodpowiedni sposób.” Jeśli jesteście niewierzącymi w duchy racjonalistami, skwitujecie to sarkastycznym uśmieszkiem. My na tyle długo mieszkamy w Beninie, żeby wiedzieć, że niemal niezawodna skuteczność vodoun nie bez kozery wzbudza tu powszechny szacunek i trwogę.

Zapraszamy do naszej grupy na Facebooku – Podróżnicy – Afryka. 

Polecamy:

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

Malaria jest jak żywioł, podchodźmy do niej z pokorą!

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

Benin, vodoun i wirujące Zangbeto

Ganvie – wioska rybacka na jeziorze w Beninie

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

5 miejsc w Dubaju, do których zabieraliśmy odwiedzających nas gości

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Kwiatek w Beninie. O Polce wspierającej edukację dzieci w Afryce

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Ile wydaliśmy na sześciotygodniową podróż po Malezji i Birmie?

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Życie w krainie vodoun (Polki na Obczyźnie)

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

[mc4wp_form id=”497″]

Tekst powstał na podstawie rozmowy z Barbarą Kwiatek, która przez ponad 10 lat podróżowała po Afryce Zachodniej, a teraz mieszka w Beninie. Barbara malarię przechodziła wielokrotnie, dzięki temu mogła szczegółowo opowiedzieć o jej przebiegu oraz konieczności szybkiego reagowania w przypadku nawet najmniejszych podejrzeń. Konsultowałam się rownież z Magdaleną Ajavon, Polką od wielu lat mieszkającą i pracującą w Togo. W swojej ponad dwudziestoletniej praktyce klinicznej w Clinique Internetional St. Joseph w Lome (stolica Togo), spotykała się z setkami przypadków malarii, zarówno u osób dłużej mieszkających w Afryce, jak i podróżników. Jestem im bardzo wdzięczna za współpracę, bez ich wiedzy i doświadczenia ten tekst nigdy by nie powstał. O moich innych perypetiach zdrowotnych możecie przeczytać w 8 chorób i wypadków, które przytrafiły mi się podczas podróży w Azji i Afryce.

Nieleczona malaria zawsze kończy się śmiercią

Zacznę od słów Barbary, które najbardziej utkwiły mi w pamięci:

„Nieleczona malaria jest chorobą śmiertelną, jednak wykryta we wczesnym stadium leczy się łatwo, szybko i bez komplikacji. Dlatego nie powinno się panikować, ale nie należy też lekceważyć jej objawów. Malaria to nie grypa, sama nie przejdzie. Najlepiej podchodzić do niej z taką samą pokorą i respektem, z jakim alpinista podchodzi do gór, a żeglarz do oceanu. Bo jeśli zignorujemy objawy malarii, w najlepszym razie skończy się to poważnymi komplikacjami, w najgorszym – śmiercią. O ile reaguje się szybko, kiedy nie doszło jeszcze do komplikacji, leczenie jest stosunkowo łatwe.”

Początkowo miałam objawy grypowe

Ból gardła, zatkany nos, okropny ból głowy i gorączka. Następnego dnia zaczęło mnie boleć całe ciało i stawy, wtedy Barbara doradziła mi, żebym poszła zrobić test. Z początku poczułam niedowierzanie, nawet jakiś wewnętrzny opór. Ja mam zrobić test na malarię? Wydawało mi się, że mnie to nie dotyczy. Wcześniej mieszkałam półtora roku w Tanzanii, potem kilka miesięcy w Nigerii i nigdy nie zachorowałam. Dlaczego teraz po niespełna pół roku w Beninie miałabym zachorować?

Nie wiedziałam wtedy, że szansa zachorowania na malarię w Beninie w Afryce Zachodniej jest wielokrotnie większa niż w Tanzanii w Afryce Wschodniej. Po paru godzinach tak osłabłam, że prawie nie mogłam podnieść się z łóżka. Saqib zabrał mnie do kliniki, żeby zrobić test, którego wynik potwierdził nasze obawy. Zarodźce sierpowate (Plasmodium falciparum) namnożyły się w moim organizmie do tego stopnia, że miałam wczesne stadium malarii.

Malarię trzeba leczyć natychmiast

W ponad dwudziestoletniej karierze Magdaleny Ajavon zdarzali się pacjenci, którzy przychodzili do kliniki o własnych siłach, żeby zrobić test lub zastrzyk. Byli przekonani, że szybko zaczęli leczenie, więc ich organizm nie był jeszcze wycieńczony chorobą. Lecz w ciągu kilku godzin ich stan potrafił się tak diametralnie zmienić, że lądowali na oddziale intensywnej terapii.

Jeśli podejrzewacie, że macie objawy malarii, nie zwlekajcie. Nawet, jeśli macie silny organizm, malaria sama nie przejdzie. Czasem kilka godzin robi ogromną różnicę. Zarodźce malarii (zwane potocznie pasożytami) mnożą się błyskawicznie.

Podejrzewacie malarię, od razu róbcie test

W Afryce test z palca (zdjęcie tytułowe) dostępny jest w każdej aptece, nie trzeba nawet iść do lekarza. W Beninie proste testy na malarię dostępne są także w punktach medycznych potocznie zwanych CS (Centre de la Santé). Testy w CS są tanie, kosztują około 300 XOF (około 2 zł), bo zazwyczaj są  dotowane. Testy z palca są szybkie, ale mniej dokładne niż laboratoryjne. Jeśli stosujecie profilaktyczne leki antymalaryczne, istnieje prawdopodobieństwo, że zafałszują wyniki badań. Test może wyjść negatywny, mimo że będziecie mieli malarię.

Dlatego jeśli po teście z palca macie jakiekolwiek wątpliwości, zróbcie dokładniejszy test w laboratorium. W Kotonu możemy polecic klinikę Centre Medical Apithy (link tutaj). Numer telefonu do kliniki 213 015 62 lub 665 399 76. Test na malarię kosztuje tam 5 000 XOF (około 33 zł).

Warto też wziąć pod uwagę, że nigdy nie można mieć stuprocentowej pewności co do wyników testów na malarię. Jednak zawsze lepiej zażyć leki i niepotrzebnie obciążyć organizm, niż narażać się na komplikacje i nieodwracalne zniszczenia w organizmie.

Nieleczona malaria nieuchronnie prowadzi do powikłań

Zaniedbana malaria bardzo szybko atakuje organy wewnętrzne: wątrobę, nerki i śledzionę. Co również oznacza, że leczenie jest trudniejsze, dłuższe i droższe. Jedna dializa w Lome kosztuje 150 000 XOF (około 1 000 zł). Dzień na oddziale intensywnej terapii to około 200 000 XOF (około 1 300 zł). Lepiej więc nie czekać, aż objawy się nasilą, bo w najcięższych przypadkach dochodzi do malarii mózgowej, śpiączki oraz śmierci.

Malaria nie ma jednoznacznych objawów

Choć objawy są bardzo podobne do przeziębienia albo grypy, często intuicyjnie czuje się, że jest to coś zupełnie innego i nowego.

W moim przypadku było to obezwładniające zmęczenie i ociężałość, ale także nagłe pogorszenie nastroju. Choć jestem z natury pogodna, wszystko nagle zaczęło wydawać się jakieś bezsensowne i przytłaczające. Wtedy uwierzyłam, że to jednak nie grypa, że dzieje się ze mną coś dziwnego, jakby choroba przejęła kontrolę nie tylko nad moim ciałem, ale także duchem. Potem dowiedziałam się, że takie lekko depresyjne objawy są typowe dla malarii.

Do innych objawów malarii, których nie miałam, należą: torsje, biegunka i ciemny mocz (bursztynowy kolor), który często pojawia się jako pierwszy, zanim zacznie boleć całe ciało. Ale ciemny mocz może także wynikać z odwodnienia, o które zwłaszcza wśród turystów w tym klimacie nie trudno.

Dlaczego turyści (oprócz dzieci i kobiet w ciąży) należą do grupy najwyższego ryzyka?

Malaria łatwiej rozwija się w organizmach osłabionych i zmęczonych. Wcale nie musi wydarzyć się nic nadzwyczajnego, wystarczy, że jesteśmy zmęczeni:

• trudnym klimatem (parno i gorąco)
• nietypowym jedzeniem (organizm zużywa dużo energii, żeby się do niego przystosować)
• stresem spowodowanym podróżą lub szokiem kulturowym
• całodniową jazdą zakurzonym i zatłoczonym busikiem
• imprezowaniem oraz związanym z nim odwodnieniem

Pamiętajcie, że jak tylko będziecie przemęczeni, zestresowani, źle odżywieni lub odwodnieni, coś co w normalnych warunkach by Wam nie zaszkodziło, może rozwinąć się w chorobę.

Mój przypadek jest tego najlepszym dowodem. Choć mieszkałam pół roku w Beninie, malaria rozwinęła się u mnie dopiero, kiedy byłam zestresowana i przemęczona. Stres wynikał z tego, że kilka dni wcześniej benińska policja bezpodstawnie skonfiskowała nasz motor, żeby (jak to ujęli) udowodnić nam, że Benin „to nie Europa, tylko Afryka”.

Szczerze mówiąc po kilku dniach straciliśmy już nadzieję, że kiedykolwiek odzyskamy motor, ale w końcu udało nam się to z pomocą przyjaciół. Stres minął, ale nie zdążyłam zregenerować sił, bo następnego dnia przeprowadzaliśmy się do nowego mieszkania. Pakowanie, rozpakowywanie, sprzątanie itd. Na drugi dzień po przeprowadzce nie miałam już siły, żeby podnieść się z łóżka. Dlatego jestem pewna, że stres i przemęczenie w dużym stopniu przyczyniły się do mojej choroby.

Nie kupujcie leków przed wyjazem, kupcie je na miejscu

W Afryce w aptekach bez recepty dostępne są tanie i skuteczne leki na lokalne odmiany malarii. Zarodźce malaryczne bardzo szybko uodporniają się na leki, dlatego zaufajcie doświadczeniu i wiedzy miejscowych lekarzy. Nie przywoźcie leków starej generacji z Europy. Lariam oraz Malarone obecnie uważane są już za mało skuteczne w przypadku większości zarodźców malarycznych, natomiast Daraprim jest już całkowicie nieskuteczny,

Panuje opinia, że sprzedawane w Afryce leki mogą być gorszej jakości. Wszystko jest możliwe. Każdy ma inne doświadczenia i ostateczną decyzję musicie podjąć sami kierując się zdrowym rozsądkiem. Mogę tylko powiedzieć, że zostałam skutecznie wyleczona w klinice Polyclinique Atinkanmey (link tutaj) lekami kupionymi w przyszpitalnej aptece w Kotonu w Beninie.

Coartem i Artesun to teraz jedne najskuteczniejszych leków

W Afryce Zachodniej najczęściej występującym zarodźcem malarii jest Plasmodium falciparum. Jest to najgroźniejszy pasożyt, bo może wywoływać malarię mózgową, która często prowadzi do śpiączki i zgonu. Jednak we wczesnym stadium, niepowikłana malaria wywołana przez Plasmodium falciparum jest łatwo i skutecznie leczona tabletkami Coartem (więcej tutaj). Cała dawka to sześć tabletek, a kuracja trwa trzy dni (bierze się po dwie tabletki dziennie, jedną rano, drugą wieczorem). W Beninie opakowanie Coartem (6 tabletek) kosztuje 3 165 XOF (około 21 zł).

W bardziej skomplikowanych przypadkach malarii wywołanej przez Plasmodium falciparum stosuje się lek Artesun (więcej tutaj) w zastrzykach. Choć mój przypadek nie był skomplikowany, lekarz zdecydował się właśnie na tę kurację. Okazała się ona bardzo skuteczna. Już po pierwszym z pięciu zastrzyków poczułam się znacznie lepiej. Odzyskałam nieco energii, poprawił mi się nastrój, a po kilku godzinach zrobiłam się bardzo głodna.

Dostałam pięć zastrzyków Artesun, pierwsze trzy co osiem godzin, czwarty po dwunastu, a ostatni po 24 godzinach. W całej kuracji najbardziej dokuczliwy był wenflon, z którym musiałam funkcjonować przez trzy dni.

Co to jest odporność śródzakaźna?

W silnym organizmie, pomimo niskiego poziomu pasożytów, choroba może się nie rozwinąć. U osób, które są stale wystawione na kontakt z zarodźcami malarycznymi, często wytwarza się odporność śródzakaźna. Organizm uczy się radzić sobie z niskim poziomem pasożytów i choroba się nie objawia. Dlatego osoby mieszkające w Afryce są mniej narażóne na malarię niż turyści.

Tak stało się też w przypadku Saqiba. Pomimo, że miał we krwi małą ilość pasożytów, nie miał żadnych objawów malarii, więc lekarz nie zalecił mu leczenia. Zauważyliśmy jednak, że co do odporności śródzakaźnej każdy napotkany przez nas lekarz miał nieco inne zdanie. W Beninie lekarze w jednej z klinik tłumaczyli mi, że mieszkając w Afryce zawsze ma się małą ilość pasożytów we krwi, ale dopóki nie ma  objawów, nie trzeba się leczyć. Inni lekarze natomiast zapewniali nas, że nawet jeśli ma się jednego pasożyta, trzeba natychmiast rozpocząć kurację. W klinice, w której pracuje Magdalena Ajavon, zaleca się rozpoczęcie leczenia już przy stwierdzonym niskim poziomie pasożytów we krwi.

Profilaktyka

Nie ma jeszcze szczepionki na malarię.

Żadna profilaktyka nie daje całkowitej pewności. Lekarze w Polsce na pewno zalecą Wam leki profilaktyczne. Z pewnością zmniejszają one prawdopodobieństwo, że pasożyty namnożą się w organizmie. Każdy reaguje na profilaktykę inaczej, jedni nie odczuwają żadnych skutków ubocznych,  inni czują się bardzo źle, nie należy uogólniać. Jeśli należycie do zwolenników stosowania profilaktyki, spróbujcie i przekonajcie się. Może akurat nic Wam nie będzie.

Z drugiej strony, wielu lekarzy w Afryce nie zaleca profilaktyki, bo ich zdaniem może ona utrudnić prawidłowe zdiagnozowanie malarii. Poza tym, zarówno profilaktyka jak i leczenie obciąży wątrobę, więc musicie przemyśleć, co w Waszym przypadku ma większy sens.

W przypadku dłuższego pobytu w Afryce, profilaktyka odpada. Nie powinno się jej stosować dłużej niż 3 – 4 tygodnie, ponieważ za bardzo obciążyłaby organizm. Saqib i ja mieszkamy w Beninie już prawie rok, dlatego pozostaje nam tylko stosowanie preparatów przeciw komarom, wieczorami noszenie ubrań z długim rękawem i nogawką oraz spanie pod moskitierą.

 Przed powrotem do Polski zaopatrzcie się w Coartem

W Polsce nie zawsze jest dostęp do dobrej diagnostyki malarycznej, na wszelki wypadek wracając z Afryki miejcie leki przy sobie.

Odrobaczanie po powrocie do Polski

Ważne, żeby się odrobaczać. Złe samopoczucie (objawy mogą być  podobne do malarii) może być powodowane przez „bogate życie wewnętrzne” przywiezione z Afryki. Niezależnie od tego, czy jadaliście w dobrych hotelach, czy na ulicy, po powrocie do Polski odrobaczcie się. W Beninie najpopularniejszy jest Zentel (więcej tutaj). Bierze się dwie tabletki. Drugą zażywa się dwa tygodnie po pierwszej. Jedno opakowanie w Beninie kosztuje 1585 XOF (około 10 zł)

Czy raz załapana malaria będzie nawracać?

Tu zdania są podzielone. Ponoć zależy to od rodzaju pasożyta, ale zakłada się, że żadne nie powinny przetrwać dłużej niż trzy lata. Dlatego w większości krajów, jeśli chorowało się na malarię, przez trzy lata nie można oddawać krwi, szpiku ani organów do przeszczepu. W Polsce zakaz ten obowiązuje dożywotnio.

Podsumowanie

Choć coraz bardziej oswajamy się z malarią, nie można jej lekceważyć, bo wbrew temu, co się czasem słyszy i czyta, nie jest to „afrykańska odmiana grypy”. Na malarię się umiera. Zdarza się, że jest to śmierć spowodowana lekkomyślnością, niepotrzebna śmierć na życzenie. Nie trzeba jednak panikować, bo wczesna reakcja pozwala wyleczyć malarię szybko, bez dodatkowych kosztów i uszczerbku na zdrowiu.

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania, w podróży prowadźcie higieniczny tryb życia: nie przemęczajcie się, wysypiajcie się, nie stresujcie się, nie pijcie wody z kranu i nie odwadniajcie się. A jeśli zauważycie objawy, natychmiast róbcie test na i w razie potrzeby bezzwłocznie zaczynajcie leczenie.

Jeśli macie własne doświadczenia z malarią, napiszcie komentarz. Zapraszamy też do naszej grupy na Facebooku – Podróżnicy – Afryka. 

Kilka naszych tekstów:

8 chorób i wypadków, które przytrafiły mi się podczas podróży w Azji i Afryce.

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Ile wydaliśmy na sześciotygodniową podróż po Malezji i Birmie?

Benin, vodoun i wirujące Zangbeto

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

„Biała z ciapatym, ja pier****!” – tak przywitano nas w Warszawie

Kwiatek w Beninie. O Polce wspierającej edukację dzieci w Afryce

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Ganvie – wioska rybacka na jeziorze w Beninie

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Życie w krainie voodoo (Polki na Obczyźnie)

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

[mc4wp_form id=”497″]

Wenecja Afryki – taką nazwę wykreował dla Ganvie przemysł turystyczny. Na ile porównanie jest trafne, zdecydujcie sami. Ganvie wybudowano na drewnianych palach na jeziorze Nokoué, więc dotrzeć tam można jedynie łodziami motorowymi lub tradycyjnymi, wyciosanymi z pnia pirogami. Informacje praktyczne na końcu tekstu.

Sposób na przechytrzenie handlarzy niewolników

W XVII i XVIII wieku na terenach dzisiejszego Beninu znajdowało się centrum handlu niewolnikami. Wojownicy Fon współpracowali z portugalskimi handlarzami niewolników podbijając dla nich okoliczną ludność. Aby uniknąć niewoli, lud Tofinu zdecydował się zamieszkać na jeziorze Nokoué, ponieważ (według lokalnych wierzeń) było ono siedzibą ducha wodnego. W obawie przed gniewem i zemstą potężnego ducha, wojownicy Fon nigdy nie odważyli się napaść na mieszkających na jeziorze Tofinu. Stąd właśnie wzięła się nazwa wioski Ganvie, która w języku fon znaczy „przetrwaliśmy”.

Wioska na palach

Szacuje się, że obecnie wioska ma około 30 000 mieszkańców, mężczyźni zajmują się rybołówstwem, kobiety handlem. Stojące na palach chaty zbudowane są z drewna, bambusa oraz z łodyg liści palmowych, niektóre dachy są blaszane. Jest tu szkoła, kościół, meczet, szpital, a dla turystów sklepy z pamiątkami, restauracje i hotel. Miejsce przypomina momentami podobne wioski i targi na wodzie z Azji Południowo-Wschodniej.

Ganvie uchodzi za jedną z najważniejszych atrakcji w Beninie, nie dziwi więc, że mieszkańcy są zmęczeni wiecznie pałętającymi się po wiosce turystami. W tym kontekście porównanie z Wenecją wydaje się celne. Widok aparatów fotograficznych wywołuje irytację dorosłych, dzieci z kolei nagabują turystów o pieniądze i drobne upominki (na przykład długopisy). Choć trudno nie ulec ich prośbom, nieprzemyślane rozdawnictwo może mieć negatywne konsekwencje. Zamiast chodzić do szkoły, dzieci mogą dojść do wniosku, że zarabianie na yovo (białych) przynosi im większą korzyść.

Odwiedzać czy nie odwiedzać?

Muszę przyznać, że wizyta w Ganvie wywołała w nas mieszane uczucia. Duża cześć mieszkańców ewidentnie nie była zadowolona z obecności turystów. Dlatego nasunęło nam się pytanie, czy w dzisiejszym, skomplikowanym świecie w ogóle możliwe jest etyczne podróżowanie? Więcej na ten temat znajdziecie w świetnym artykule Patrycji Wieczorkiewicz Postturyści, czyli jak podróżować, żeby nie kolonizować.

Jak dojechać?

Byliśmy na wycieczce organizowanej przez Hotel du Lac w Kotonu. Nieduże, zadaszone łodzie motorowe wypływają z hotelu do Ganvie kilka razy dziennie, od rana do 15:00. Aby zarezerwować bilety, dzień wcześniej skontaktujcie się z recepcją (link tutaj). Im więcej uczestników, tym tańszy bilet. Na naszej łodzi było około 10 osób w związku z czym cena wynosiła 7000 XOF (około 45 zł) od osoby. Wycieczka trwała trzy godziny.

Po drodze do Ganvie można zobaczyć rybaków oraz farmy rybne zbudowane z łodyg liści palmowych. Na terenie wioski spędza się około godzinę i to w zupełności wystarczy. Nie zapomnijcie zabrać ze sobą wody i czegoś do zjedzenia, bo organizatorzy niczego nie zapewniają, a do wioski płynie się godzinę w jedna stronę.

Drugim sposobem na dotarcie do wioski jest wzięcie taksówki z Kotonu do Abomey-Calavi, gdzie też można wynająć łodzie i przewodników. Bilet od osoby około 8000 XOF (około 52 zł),  więcej szczegółów na blogu Bachurze i ich podróże prowadzonym przez polskich podróżników Kasię i Mariusza.

Jeśli interesujecie się Afryką, zapraszamy grupy na Facebooku – Podróżnicy – Afryka. 

Nasze inne teksty:

Malaria jest jak żywioł, podchodźmy do niej z pokorą!

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

Benin, voodoo i wirujące Zangbeto

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

[mc4wp_form id=”497″]

Hanka: Wiele osób ma bardzo ambiwalentny stosunek do fundacji pomagających dzieciom w Afryce. Panuje przekonanie, że znaczna część pieniędzy jest marnowana. Zacznijmy, więc może od tego, jak nie pomagać? Albo jak pomagać z głową?

Barbara Kwiatek: Przede wszystkim, aby pomoc była sensowna, warto zadbać o poznanie miejscowego kontekstu. Sprawdźmy, jakie są rzeczywiste potrzeby. Często myślimy: „Dam dzieciom lalkę Barbie albo skomplikowany zestaw klocków Lego, to na pewno sprawię im radość”. Tak, dzieciaki bez wątpienia się ucieszą, ale jednocześnie przy tej skali biedy i niskim poziomie życia, ta radość będzie chwilowa, bo zabawka niczego nie zmieni. Tego typu prezenty mogą być dodatkiem do podstawowej pomocy umożliwiającej naukę, dożywianie, leczenie czy radzenie sobie z wymagającą codziennością.

Afryka to nie pustynia i można tutaj kupić wiele rzeczy. Oczywiście cena i jakość może znacznie odbiegać od tego, do czego jesteśmy przyzwyczajeni w Europie.  Co ważniejsze, pieniądze zaoszczędzone na kosztach przesyłki można przeznaczyć na pomoc w dożywianiu, czy w zakupie mundurka szkolnego lub stroju na zajęcia sportowe. Oczywiście, bardzo lubię odbierać paczki dla naszych podopiecznych, ale jeszcze bardziej lubię znajdować w nich rzeczy, których tutaj rzeczywiście brakuje. A nie łyżwy! (śmiech). To nie żart, ktoś faktycznie nam je tu przysłał.

Jakie różnice między realiami w Europie i Afryce najtrudniej jest Ci wytłumaczyć darczyńcom?

Nadal ogromnie trudno jest mi powiedzieć: „Wiesz, największą radością dla tego dziecka byłoby, gdyby mogło się ono tak po prostu najeść czegoś, co bardzo lubi. Najeść się pełną gębą.  Żeby taki dzieciak mógł wrąbać bez wyrzutów sumienia całą puszkę sardynek. Wyjeść wszystkie ryby łącznie z olejem. Albo najeść się ryżu z sosem. Niech ten ryż pływa w tym sosie!

Nie zrozum mnie źle, to nie znaczy, że w Afryce dzieci nie jedzą. Jedzą, ale wszystko zawsze mają limitowane. Dlatego, choć jedzą dwa albo trzy razy dziennie, do każdego posiłku, podchodzą tak nabożnie, jak my do uroczystego obiadu. I nie ma znaczenia, że jest to codziennie ta sama papka z mąki kukurydzianej lub maniokowej z nędznym sosem albo z jakąś obsuszoną, wędzoną rybką. Ich skupienie nad posiłkiem można porównać do tego, jak my koncentrujemy się nad wyjątkowym specjałem, który akurat zamówiliśmy sobie w ekskluzywnej restauracji.

Czy po tylu latach spędzonych w Beninie, umiesz na pierwszy rzut oka rozpoznać głodne dzieci?

Niedojadające dzieci są apatyczne i niezainteresowane tym, co dzieje się dookoła. Są senne, a w szkole pokładają się na ławkach. Trudno w takich warunkach skoncentrować się na nauce, stąd właśnie wziął się pomysł, aby rozpocząć dożywianie uczniów. Jednak Edu Afryka dokłada wszelkich starań, aby dzieci były postrzegane raczej przez pryzmat tego, jakie są wspaniałe i twórcze, a nie tego, że potrzebują pomocy.

Zaintrygowało mnie, gdy w jednej z naszych pierwszych rozmów powiedziałaś, że nigdy nie należy pomagać za dużo. Co dokładnie miałaś na myśli?

Rodzice ucznia otrzymującego pomoc od „EDU Afryka” czują się zobowiązani i dokładają wszelkich starań, aby ich dziecko chodziło do szkoły. Wiedzą, że w razie czego mogą się do nas zwrócić o wsparcie. Z drugiej strony nie można przesadzać. Nie chcemy wyręczać rodzin w ich naturalnej trosce i zapobiegliwości o dobro dziecka. Trzeba mieć taką umiejętność dawania i nie dawania jednocześnie. Daje się tyle, ile trzeba, ale najmniej ile można.

Poza tym, to nie jest tak, że gdy nie ma ojca ani matki, to nikt, absolutnie nikt nie zajmuje się dzieckiem (pomijam oczywisty problem dzieci ulicy w wielkich miastach). Afrykańskie rodziny są bardzo solidarne. Ciotki, wujkowie, czy starsze rodzeństwo, które już nie chodzi do szkoły, przejmują funkcje rodzicielskie. Rodziny dzielą się tym co mają. Nie jest tak, że wszyscy w Afryce są biedni. Patrzmy szerzej.

Choć to pytanie nie jest zbyt poprawne politycznie, to muszę je zadać. Czy w Afryce zdarzają się naciągacze?

Niestety tak, jak wszędzie. W dodatku bywają bardzo wiarygodni. Łatwo dać się naciągnąć, gdy ktoś ze łzami w oczach mówi o swojej trudnej sytuacji. Trzeba wiedzieć, że to pewnie nieprawda. W Afryce biedni ludzie nie użalają się nad swoją biedą! Nie płaczą! Oni w swojej biedzie tkwią z martwymi twarzami. Nie robią z siebie teatru mającego zmiękczyć serca turystów.

Dlatego w czasie podróży po Afryce należy mieć bardzo ograniczone zaufanie. Zwłaszcza do napotykanych przewodników i innych osób mających regularny kontakt z podróżnikami. Tacy ludzie wychodzą z założenia, że skoro jest okazja, to warto próbować. Oni niczym nie ryzykują. Zwłaszcza, że nie jest trudno stwarzać pozory, że w Afryce jest źle, biednie, a dzieciaczki są takie śliczne i bardzo potrzebujące. Nie można dać się zwieść pięknym oczom i łzawym historyjkom. Oszuści są w stanie zmyślać i barwnie opowiadać, jak ich brat, matka lub dziecko leży w szpitalu i umiera, choć to nieprawda. Wracasz potem do Europy, poruszasz niebo i ziemię, organizujesz wielką zbiórkę i czujesz się świetnie, bo masz poczucie wielkiego sensu. A trafiłeś, niestety, na naciągacza. Przeciętny podróżnik może się z nimi spotkać wiele razy. Dlatego należy zawsze się upewnić, że organizowana i udzielana pomoc nie trafi do oszusta.

Czy zdarzają się próby wyłudzenia pomocy od EDU Afryka?

Naturalnie, ale nie jest to takie łatwe, bo od lat jesteśmy na miejscu. Doskonale znamy sytuację dzieci i rodzin, którym pomagamy. Staramy się, aby każde nasze działanie miało sens.  Zawsze musimy mieć pewność, że pomoc trafia do ludzi, którzy naprawdę tego potrzebują, a nie tych, którzy się jej domagają. Najważniejsze jest sprawdzenie wszystkiego osobiście.

W Afryce życie wygląda inaczej i nie każdy, kto wygląda na biednego, naprawdę nim jest. Zdarza się, że dziecko na pierwszy rzut oka wygląda na ubogie, jednak po bliższym poznaniu może się okazać, że pochodzi z całkiem dobrze radzącego sobie domu.  Najlepiej weryfikować sytuację dzieci konsultując się z nauczycielami, szefami wsi, właścicielem hotelu.

Z drugiej strony trzeba uważać, aby w projekcie pomocowym nie umieszczać dziecka, które jest w jakiś sposób skoligacone z nauczycielem (czy innym naszym miejscowym informatorem) i wcale nie jest takie biedne. Bywa, że to trudna sprawa. Czasami trzeba umieć odmówić.  Ludzie z powodu biedy i wytworzonej mentalności niedostatku nauczyli się wykorzystywać każdą okazję, by ugrać coś dla siebie i swoich bliskich. Trzeba bardzo uważać i nie ulegać presji. Oczywiście zdarza się, że przekazujemy nauczycielom drobne dary. Czasami jest to jakieś ubranie dla dorosłych, czasami materiały piśmiennicze, które wykorzystują w swojej pracy.  Bywa, że nauczyciele też nie są zamożnymi ludźmi. Jednak nie warto ulegać ich presji. Sprawdzajmy wszystko osobiście, konsultujmy z osobami mieszkającymi na miejscu, ale takimi, które nie mają osobistego interesu w potencjalnej pomocy.

Kto wspiera działania Twojej fundacji?

Dzięki naszej stronie na FB, na której na bieżąco informujemy o naszej działalności i codziennych wydarzeniach w szkołach, z którymi współpracujemy, stworzył się krąg sympatyków fundacji.  Krąg, wokół którego cały czas coś się dzieje. To bardzo motywujące. Już kilkadziesiąt osób wspiera uczniów zapewniając im codzienny posiłek oraz szkolną wyprawkę (konkretne osoby mają pod opieką konkretnych uczniów).

Nasi Darczyńcy angażują się, wspierają organizacyjnie i finansowo poszczególne realizowane przez EDU Afryka projekty w szkołach w Beninie i w Togo, więcej na stronie fundacji (link).

Działalność prowadzona prze Edu Afryka, jak pomoc w dożywianiu i zapewnieniu wyprawki szkolnej,  jest Twoim zdaniem przysłowiową rybą czy wędką?

Doskonale wiesz, że nie przepadam za tego typu gadaniną (śmiech). Wszystko co dajemy dzieciom z głową jest wędką. Choć z drugiej strony, ryby też lubimy dawać, zwłaszcza, gdy karmią szkolne brzuszki naszych podopiecznych (śmiech).

Więcej o działalności Edu Afryka dowiecei się na stronie fundacji oraz na Facebooku.

Zapraszamy do naszej grupy na Facebooku – Podróżnicy – Afryka. 

Najpopularniejsze teksty:

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

Kwiatek w Beninie. O Polce wspierającej edukację dzieci w Afryce

Ganvie – wioska rybacka na jeziorze w Beninie

Benin, voodoo i wirujące Zangbeto

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju

Życie w krainie voodoo (Polki na Obczyźnie)

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne!

[mc4wp_form id=”497″]

Europejczykom to nie przystoi

Vodoun jest skomplikowane i owiane tajemnicą, ale jeśli chcemy spróbować choć odrobinę je poznać, musimy podejść do niego z otwartą głową, szacunkiem i bez oceniania. Czyli zapomnieć na chwilę o naszych społeczno-kulturowych uwarunkowaniach ceniących ponad wszystko racjonalizm. W Europie uczy się nas, żeby wszystko, co nie jest udowodnione naukowo, uważać za zabobon. Wykształconym ludziom nie uchodzi wierzyć w zjawiska paranormalne.

Jak jest w innych częściach świata?

Podczas mojego prawie dziesięcioletniego pobytu w Azji i Afryce, jednym z moich największych odkryć było to, że tylko my, przedstawiciele kultury zachodu, kategorycznie zaprzeczamy istnieniu duchów. Dla innych kultur ich istnienie jest oczywiste. Wietnamski kult przodków oparty jest na przekonaniu, że duchy nie tylko są wśród nas, ale także biorą czynny udział w naszych codziennych sprawach. W Indiach cuda są na porządku dziennym, a po Himalajach przechadzają się bogowie. W Pakistanie duchy, diabły, anioły i czarna magia są zwyczajną częścią otaczającego świata. W Arabii Saudyjskiej na wspomnienie o dżinach moje uczennice oblewał blady strach. Nie namawiam Was do uwierzenia w duchy, ale chciałabym, żebyście na czas czytania tego artykułu dopuścili ich istnienie. Pozwoli Wam to spojrzeć na vodoun z pespektywy jego wyznawców, a nie wszystko wiedzących yovo (białych). Przecież już Szekspir zauważył, że są takie rzeczy w niebie i na ziemi, o których nie śniło się waszym filozofom.

Vodoun nie jest zazdrosne ani zaborcze

dlatego doskonale godzi się z innymi religiami. Wedle oficjalnych statystyk około 20% Benińczyków wyznaje vodoun, w praktyce jest to co najmniej 60%, ponieważ wielu chrześcijan i muzułmanów jednocześnie praktykuje vodoun. Stąd właśnie wziął się synkretyzm afroamerykański, który od XVI wieku rozwijał się w krajach Ameryki Południowej i Centralnej. Gdy za sprawą handlu niewolnikami vodoun dotarło do Nowego Świata, zostało poniekąd wchłonięte przez katolicyzm. Duchy voodoo utożsamiono z katolickimi świętymi, ponieważ odgrywały podobną rolę, czyli pośredniczyły w kontaktach z bogiem. Odmiany vodoun, które na przestrzeni wieków rozwijały się Ameryce Południowej i Centralnej, dla rozróżnienia nazywa się voodoo.

Nasz znakomity przewodnik Herman (jeśli jedziecie do Grand Popo, kontaktujcie się przez FB), który sam od kilku lat jest adeptem vodoun, woli nie nazywać go religią, a po prostu tradycją. Tajemną wiedzą na temat medycyny naturalnej oraz praw rządzących naturą. Słowa magia też nie lubi. Kapłani nie uprawiają czarnej ani białej magii – mówi – są po prostu pośrednikami między duchami, przodkami i ludźmi. Na pytanie, kiedy dokładnie narodziło się vodoun, Herman z uśmiechem odpowiada, że dokładnie wtedy, kiedy ludzie zaczęli doświadczać pierwszych problemów. Szamani poprzez kontakt z duchami znajdują rozwiązania na kłopoty zdrowotne, duchowe, miłosne, rodzinne, zawodowe i międzyludzkie oraz te spowodowane przez żywioły: powodzie, susze czy pożary. Każda dziedzina życia, łącznie z kontaktowaniem się z przodkami, jest uregulowana przez vodoun. Duchy zajmują się też karaniem złoczyńców i utrzymywaniem porządku.

Zangbeto czyli nocni strażnicy

Zangbeto na pierwszy rzut oka przypominają ogromne, kolorowe snopki siana. Jak głosi legenda po śmierci ojca młody Zangbeto walczył o tron z dwoma starszymi braćmi. W nocy, przed rozstrzygającą bitwą , dowodzący najmniejszą armią Zangbeto poprosił o pomoc siły nadprzyrodzone. Dostał radę, żeby jego żołnierze owinęli się w słomę i ruszyli na wrogów udając, że są duchami. Podstęp się udał,  bracia przestraszyli się i uciekli. Zangbeto zasiadł na tronie i od tamtej pory jest czczony jako obrońca słabych i pokrzywdzonych. Jego duch chroni przed czarną magią i wymierza sprawiedliwość. Każda wioska, a w miastach dzielnica, ma swoich Zangbeto, które wzbudzają respekt wśród mieszkańców.  Choć Zangbeto wykonuje swe obowiązki tylko w nocy, czasem pojawia się za dnia podczas pokazów i uczestniczy w ceremoniach, aby zademonstrować swe moce. W zeszłym tygodniu obejrzeliśmy taki występ zorganizowany we wsi Gbecon przy togijskiej granicy.

Bębny, tańce, śpiewy i destylat sorabi

Z duchami Zangbeto mogą porozumiewać się jedynie ich opiekunowie należący do sekretnego stowarzyszenia. W wiosce Gbecon dopuszczeni są do niego tylko mężczyźni, bo kobiety ponoć nie umieją dotrzymać tajemnicy. Wyznawcy voodoo wierzą, że kolorowe, słomiane snopki porusza znajdujący się w środku duch Zangbeto. Członkowie stowarzyszenia tajemnymi zaklęciami zachęcają ducha do tańca, spryskują go też tradycyjnym destylatem sorabi. W powietrzu unosi się zapach mocnego alkoholu, a wybijany na bębnach rytm staje się głośniejszy. Mieszkańcy Gbecon tańczą i śpiewają (filmik tutaj), a Zangbeto zaczyna wirować jak derwisz. Z początku wolno, a potem coraz szybciej i szybciej (filmik można zobaczyć tutaj ). W transie o mało nie wpada na oglądających, lecz opiekunowie w ostatniej chwili nakierowują ducha we właściwą stronę.

W czasie występów pojawiają się trzy Zangbeto, reprezentujące różne moce. Pod koniec opiekunowie podnoszą słomianą konstrukcję, żeby udowodnić, że w środku nikogo nie ma. W pierwszym jest tylko stoliczek z kośćmi złoczyńców ukaranych przez Zangbeto. W drugim czerwona figurka mężczyzny z ogromnym fallusem poruszającym się z góry na dół. Kilkuletni chłopcy na widowni, zdejmują spodnie i naśladują ruchy wykonywane przez figurkę.

Pod koniec pokazów vodoun, jeden z opiekunów ducha Zangbeto poczęstował mnie lokalnym destylatem sorabi. Oczywiście nie wypadało odmówić, ale też nie chciałam wypić całego kieliszka, bo sorabi jest bardzo mocne.

Doradzono mi, żebym podzieliła się jego zawartością z przodkami. Najpierw kosztuje się samemu, a potem resztę wylewa się na ziemię w trzech miejscach (tak jak na tym filmie). W Beninie jest to powszechnie stosowany zwyczaj, również z innymi napojami, na przykład wodą.

Po pokazach odwiedziliśmy szamana w wiosce Heve, ale o tym napiszemy następnym razem.

[mc4wp_form id=”497″]

Polecamy:

Malaria jest jak żywioł, podchodźmy do niej z pokorą!

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

Życie w krainie vodoun

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Ganvie – wioska rybacka na jeziorze w Beninie

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

[mc4wp_form id=”497″]

Błąd systemu Austrian Airlines i odmowa odprawienia nas do Wiednia

Często podróżujemy do krajów rzadziej uczęszczanych, więc znamy procedury lotniskowe. Wiemy, że często oryginalność wizy musi być potwierdzona przez odpowiednie służby lotniskowe zanim przystąpi się do odprawy. W Warszawie w zeszłym roku przytrafiło nam się to dwukrotnie, kiedy lecieliśmy do Arabii Saudyjskiej, a potem do Nigerii. Ostrożność jest w pełni uzasadniona, bo w przypadku nie wpuszczenia pasażera do kraju docelowego, jego deportacja do kraju wylotu odbywa się na koszt linii lotniczych.

Dlatego spodziewaliśmy się, że przedstawicielka Austrian Airlines będzie weryfikować nasze wizy do Beninu. Lecz gdy zostaliśmy poinformowani, że nie możemy lecieć, bo nasze wizy zostały odrzucone przez system, byliśmy zaskoczeni. Przecież mieliśmy wizy rezydencie wydane na zlecenie międzynarodowej firmy telekomunikacyjnej, która zatrudniła Saqiba w Beninie. Protestujemy. Kierowniczka zmiany Austrian Airlines grozi, że jeśli natychmiast nie odejdziemy od stanowiska, zawoła ochronę. Nie dajemy się zastraszyć i po prawie godzinnej kłótni, Austrian nadają nasz bagaż bezpośrednio do Kotonu w Beninie, podczas gdy my jesteśmy odprawieni tylko do Wiednia. Gdyby nasz pierwszy lot wylatywał poza strefę Schengen, na pewno nie udałoby nam się dostać na pokład. Zostajemy jeszcze raz pouczeni, że powinniśmy zostać w Warszawie, bo z pewnością nie zostaniemy wpuszczeni na pokład połączenia przesiadkowego Ethiopian Airlines do Addis Abeby.

Usterki techniczne Boeinga 787 do Addis Abeby

Nie martwiliśmy się, że nie zostaniemy odprawieni na lot do Addis Abeby. Problem polegał na tym, że mieliśmy tylko godzinę na przesiadkę. Całe szczęście po odprawie do Wiednia, system internetowy Ethiopian Airlines wydaje nam elektroniczne karty pokładowe na następne loty. Wcześniej było to niemożliwe, bo nasz lot obsługiwało dwóch różnych przewoźników. Teraz istniała, duża szansa, że samolot do Addis Abeby na nas poczeka.

W Wiedniu biegiem ruszyliśmy do odprawy paszportowej dla pasażerów opuszczających strefę Schengen. Dzięki temu, że nie było kolejki zasapani złapaliśmy lot do Addis Abeby. Tak jak się spodziewaliśmy, linie Ethiopian nie miały żadnych zastrzeżeń do naszych wiz.

Już na pokładzie samolotu, okazało się, że niepotrzebnie biegaliśmy po lotnisku, bo samolot  nie mógł wystartować z powodu usterek technicznych. Po dwóch godzinach kapitan samolotu poinformował, że najprawdopodobniej usterki nie da się naprawić, ale mechanicy nadal próbują. Po kolejnej godzinie odlecieliśmy. Ale tuż po starcie wpadliśmy w takie turbulencje, że zapewne nie my jedni  przez chwilę powątpiewaliśmy w to, czy samolot rzeczywiście był całkiem sprawny.

Chaos na lotnisku w Addis Abebie

Dolecieliśmy z trzygodzinnym opóźnieniem. Rutynowa sytuacja, na którą obsługa naziemna była zupełnie nieprzygotowana. Pogrupowanie spóźnionych pasażerów, żeby sprawnie zaprowadzić ich do czekających na nich samolotów, okazało się zaskakująco skomplikowane. Pasażerowie byli zestresowani i zdezorientowani. Panował rozgardiasz jak na dworcu w Indiach.

 Przestarzały samolot do Kotonu

Kolejne sześć godzin lecieliśmy Boeingiem 737-700 bez systemu rozrywek pokładowych. Kiedy poprosiłam o koc, zaskoczona stewardessa powiedziała mi, że przecież nie mają.

Zgubiony bagaż

Choć dolecieliśmy do Kotonu,  nasze 4 bagaże były nadal w Wiedniu.  Następny lot był przewidywany za dwa dni. Po przeczytaniu kilku recenzji na Tripadvisorze dowiaduję się, że podczas przesiadek krótszych niż dwie godziny, Austrian Airlines często nie nadążają z przetransportowaniem bagażu do następnego samolotu.

Odszkodowanie za bagaż

Czekamy trzy dni. Austrian Airlines nie mają przedstawicielstwa w Kotonu, ale udaje nam się  zgłosić sprawę do linii Ethiopian. Dostajemy odszkodowanie za cztery zagubione bagaże (w sumie 70 000 XOF równowartość 445 złotych).  W końcu nasz bagaż dociera.

Linia Austrian nadal nie odpowiedziała na skargę

W dniu przylotu do Kotonu, w połowie grudnia 2017, złożyłam skargę do Austrian Airlines. Do dziś nie otrzymaliśmy odpowiedzi, ale za to co dwa tygodnie dostajemy maila z prośbą o cierpliwość. Z powodu dużej ilości zażaleń linie nie nadążają z odpowiedziami :).

A jakie są Wasze doświadczenia?

Trudno byłoby wyobrazić sobie bardziej koszmarną podróż. Ale może mieliśmy po prostu pecha? Napiszcie w komentarzach., czy Waszym zdaniem linie Ethiopian  zasługują na kolejną szansę? 

[mc4wp_form id=”497″]

Aż tu nagle, dowiaduję się, że gdzieś w Beninie albo Togo mieszka Polka, Barbara Kwiatek. Poza pracą zawodową, prowadzi fundację EDU Afryka, która pomaga dzieciom i młodzieży, głównie z tutejszych podstawówek. Natychmiast się z nią skontaktowałam. Dwa dni później jechaliśmy już naszym nowym, jeszcze niezarejestrowanym motorem, na spotkanie do Grand Popo przy granicy z Togo.

Święto na przywitanie darczyńców z Polski

Basia zaprosiła nas na święto organizowane przez współpracującą z jej fundacją szkołę w Ewe Condji. Dzieci i nauczyciele od kilku tygodni przygotowywali się do tego, aby ugościć darczyńców z Polski. Chciały podziękować za pomoc: ubrania, buty, przybory szkolne, farby, kredki, plastelinę piłki i ich ulubione klocki. Mieszkańcy wioski, nauczyciele, zwłaszcza dzieci chcieli ugościć Polaków w najlepszy sposób, jaki nakazuje miejscowa tradycja.

Po lekcjach dzieci nie mogły się już doczekać gości, występów oraz przekazywania darów. Były śpiewy, gra na bębnach i tradycyjne tańce. Dzieci były ubrane i wymalowane wedle miejscowych zwyczajów. Tu możecie zobaczyć jeden z tańców.

Przemawiali nie tylko nauczyciele i dyrektor szkoły, ale także szef tutejszej wsi, bardzo wspierający działania EDU Afryka i czynnie angażujący się w zapewnienie dzieciom lepszych perspektyw na przyszłość. Wszyscy byli bardzo wzruszeni. Niestety nie wszystkim gościom udało się dotrzeć na czas. Część z grupy podróżujących przez Afrykę Polaków utknęła na granicy z sąsiednim Togo.

A wszystko zaczyna się od napełnienia małego brzuszka….

Zanim przeprowadziliśmy się do Beninu, słyszeliśmy, że jest on jednym z najbiedniejszych krajów Afryki Subsaharyjskiej. Dopiero, kiedy zobaczyłam, jak dzieci cieszyły się z każdego przekazywanego im drobiazgu, jeszcze głębiej zrozumiałam słowa Basi, która na stronie EDU Afryka pisze: „Tutaj wszystko nabiera szczególnej wartości”.

Po uroczystości Basia opowiedziała nam, dlaczego założyła fundację EDU Afryka:

„Ludzie w Beninie często żyją poniżej granicy ubóstwa, czasami nawet za mniej niż 1 Euro dziennie. Ceny jedzenia, wbrew pozorom, są tutaj wyższe niż w Europie. Nie mam wcale na myśli ekskluzywnych dóbr importowanych z Francji. Myślę o tym, ile trzeba zapłacić za rybę, miarkę kukurydzy, mąki maniokowej, ryżu, porcję fasoli czy cebulę. Ryż jest luksusem. Najbiedniejsi jedzą go tylko od święta. Nic dziwnego, więc, że gdy pytasz dzieci, co lubią, w odpowiedzi usłyszysz, co lubią jeść, a nie co lubią robić. Jedzenie jest dla naszych dzieci podstawową potrzebą i to bardzo często potrzebą niezaspokojoną.

Pewnego dnia poznałam bardzo smutną historię, której nie opowiem w szczegółach, bo jest tak smutna, że nikt mi nie uwierzy, że może być prawdą.  Chodziło w niej o brak jedzenia, o to, że dzieci w szkole siedzą głodne, gdyż rodzice nie są w stanie dać im przed pójściem do szkoły czegokolwiek do zjedzenia. Dowiedziałam się o tym, gdy zauważyłam, że część uczniów podczas przerwy nie wychodzi z klasy albo chowa się gdzieś po kątach, bo nie mają za co zjeść jakiegokolwiek posiłku (przeważnie pierwszego tego dnia). Niektóre mają trochę odwagi lub determinacji, i proszą inne dzieci, aby się z nimi podzieliły i dostają tak zwanego „gryza”. Uświadomiłam sobie, jakie to jest smutne i okrutne, jaka to musi być męczarnia dla dziecka patrzeć, jak inne dzieci jedzą, a samemu nie miało się niczego w ustach od wczoraj. Nie mogłam pozostać obojętna. To właśnie wtedy postanowiłam zrobić, co  się da, tyle, ile możliwe, aby tym pokrzywdzonym przez los dzieciom zapewnić posiłek w szkole. Tak to się zaczęło. I pięknie się rozwija. Obecnie prowadzimy dożywianie w trzech benińskich szkołach i w jednej w sąsiednim Togo. Każdego dnia ponad 60 dzieci ma zapewnione jedzenie w szkole. Już nie cierpią patrząc, jak inne dzieci jedzą. Też mają swój talerz. Pełny talerz.

Miesięczny koszt zapewniania posiłku w szkole dla jednego ucznia to równowartość 43 złotych. Dzięki temu, że EDU Afryka zapewnia dzieciom z najbiedniejszych rodzin szkolny posiłek, czasami właśnie dla tego posiłku rodzice dbają, aby dziecko chodziło do szkoły. Najważniejsze jest oczywiście, że dziecko chodzi do szkoły i nie jest głodne. Ale równie ważne, że może dzięki temu się skoncentrować na lekcjach. Szkoła jest obowiązkowa i bezpłatna.  Co z tego, jeśli wydatki na śniadanie, zeszyty, długopis, czy mundurek szkolny przekraczają skromne budżety wielu rodzin? Właśnie dlatego dzieci często pozostają w domu albo przedwcześnie porzucają edukację. Poza tym wiele rodzin nie ma świadomości, że szkoła może coś w życiu ich dzieci zmienić na lepsze. Próbujemy ich przekonywać, że jest inaczej. Nasza pomoc jest więc dodatkowym motywatorem, by dzieci regularnie chodziły do szkoły.

Kolorowa szkoła

Od pewnego czasu prowadzimy również przyszkolne świetlice, nazywane przez nas KOLOROWĄ SZKOŁĄ. Malujemy, rysujemy, lepimy, wycinamy, przeglądamy książeczki. Czasami oglądami filmiki na moim telefonie i budujemy z klocków. Mamy grupę świetnych, kreatywnych dzieciaków, które często dopiero podczas tych zajęć nabierają odwagi.  Mają poczucie, że coś od początku do końca zależy wyłącznie od nich i na końcu jest sukces. Powstają wspaniałe rysunki, fajne rzeczy z klocków i z sukcesem udaje się składać puzzle. Przy okazji rozwijają się: spostrzegawczość, zdolność koncentracji i zdolności manualne. A co najważniejsze, dzieciaki nabywają poczucia, do tej pory im obcego, że są wspaniali. To wszystko przekłada się potem na powstawanie poczucia własnej wartości i wiary we własne siły. To procentuje podczas zajęć szkolnych. Dzieci zaczynają chętniej chodzić do szkoły, czują się ważne, wyjątkowe i lepiej się uczą. Robimy to wszystko, bo chcemy, żeby chodziły do szkoły jak najdłużej. Dbamy, aby potem kontynuowały naukę w liceum, by uczyły się zawodu. Wierzymy, że będzie im dzięki temu łatwiej znaleźć pracę, a to pozwoli żyć lepiej im samym i ich rodzinom.

Bardzo wrażliwa równowaga 

Mieszkająca od pięciu lat w Beninie Basia dobrze zna miejscową kulturę i mentalność. Doskonale wie jak udzielać pomocy najbardziej potrzebującym jednocześnie nie obrażając ich uczuć.
„Benińczycy – mówi Basia – są narodem dumnym, nawe, jeśli żyją w bardzo skromnie, nie czują się od nikogo ani gorsi, ani słabsi. Prawie nigdy sami nie proszą o pomoc. Starają się nie ranić innych i są bardzo mili. Nie dają po sobie poznać, co myślą. Ale dają szansę, dają czas i obserwują. Obserwują, aby sprawdzić, czy nie jest się przypadkiem „kolejnym yovo” (białym człowiekiem), który przyjechał aby zrobić kilka fajnych zdjęć, pogadać o tym „co tutaj można zrobić, aby zmienić ich ciężkie życie” albo co gorsza, traktować ludzi protekcjonalnie. Hahaha!

Dzięki temu, że zawsze traktowałam lokalnych mieszkańców jako partnerów w naszych działaniach, czuli mój szacunek i chęć bycia częścią ich społeczności, zyskałam ich zaufanie. Cały czas zachowują pokorę. Doskonale wiem, że jednym błędnym ruchem mogę to wszystko stracić.”

Wyposażanie szkół w „MOBILNE KRANIKI” 

Zwykle woda w szkole pochodzi ze studni, o ile taka jest, lub jest przynoszona z zewnątrz, czasem z daleka, na głowach w miskach i wiadrach. Woda z kranu jest bardzo limitowana. Ta z kranu służy wyłącznie do picia. Poza tym wodociąg jest tylko w bardzo nielicznych szkołach. Woda w Afryce jest dużo droższa niż w Polsce, dlatego większość publicznych kranów zabezpieczona jest kłódką. Dzięki mobilnym kranikom fundacja stara się poprawiać warunki sanitarne w szkołach. Uczymy dzieci, że regularne mycie rąk mydłem i bieżącą wodą nie tylko przed posiłkami zmniejsza ryzyko zachorowania na cholerę, dur brzuszny i przeróżne tropikalne zatrucia pokarmowe. Zużytą do mycia rąk wodę wykorzystuje się potem do podlewania roślin ozdobnych. Dzieci nabierają dobrych nawyków. Koszt jednej przenośnej umywalki to równowartość 50 złotych. Do tego dochodzi koszt mydła, około 20 złotych miesięcznie na każdą szkołę.

Jeśli chcielibyście pomóc

Możecie zostać darczyńcą albo wziąć pod opiekę ucznia, zapewniając mu posiłek, kontaktujcie się bezpośrednio z Basią (przez Facebook tutaj albo przez stronę EDU Afryka tutaj).

Wraz z dyrektorami szkół i przedstawicielami rodziców, EDU Afryka sprawuje kontrolę nad akcją dożywiania uczniów.  Rozliczenia odbywają się bezpośrednio z paniami, które przygotowują i sprzedają posiłki. Ani uczniowie, ani dyrektorzy szkół nie dostają pieniędzy do ręki. Pomoc trafia wprost do najbardziej potrzebujących dzieci znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji socjalnej. My też postaramy się wspierać i promować działalność fundacji EDU Afryka. Zamierzamy przeprowadzić w szkole kilka lekcji angielskiego.

Jeśli interesujecie się Afryką, zapraszamy grupy na Facebooku – Podróżnicy – Afryka Subsaharyjska. 

Inne teksty o Afryce: „Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii” oraz wpis gościnny „A może by tak ślub w Republice Południowej Afryki?” (Agnieszka Malonik)

Zdjęcia w tekście są naszego autorstwa, a niektóre z zasobów Basi (zrobione przez Janka z Rok na Gapę).

[mc4wp_form id=”497″]

Jak to się wszystko zaczęło? Rdzennie afrykańskie tradycje i obrzędy nabrały mocy prawnej w RPA dopiero po upadku apartheidu w latach 90-tych. Niestety wcześniej rdzenne plemiona traktowane były tu jak obywatele drugiej kategorii. Na szczęście rządy Nelsona Mandeli zagwarantowały wszystkim równouprawnienie. Zapewne dlatego nowa konstytucja wprowadziła nie tylko progresywne normy zachodnie (na przykład adopcję dzieci przez małżeństwa homoseksualne), ale także usankcjonowała wiele zwalczanych dotąd afrykańskich zwyczajów i tradycji. Należały do nich między innymi: lobola (opłata za pannę młodą) oraz poligamia. Poniżej opisałam pięć najpopularniejszych ceremonii ślubnych w RPA.

1. Ślub cywilny lub humanistyczny w plenerze

W RPA ślub humanistyczny od cywilnego różni się tym, że państwo młodzi sami wybierają lub układają tekst przysięgi, a ślubu może im udzielić nawet bliska osoba, ale pod nadzorem urzędnika. W RPA takie śluby są bardzo popularne ze względu na piękną scenerię. Śluby najczęściej odbywają się na plażach, polach golfowych, w buszu albo w górach. Wzięciem cieszą się nie tylko wśród mieszkańców RPA, ale także turystów, lubiących łączyć ślub z safari!

2. Tradycyjny afrykański ślub

Nieodłącznym elementem takiego ślubu jest lobola. Bardzo stary zwyczaj wedle, którego pan młody zobowiązany jest uiścić opłatę za swą przyszłą małżonkę. Lobola jest formą rekompensaty dla rodziców oraz podziękowaniem za ich trudy włożone w wychowanie córki. Wartość panny młodej określa uroda, wykształcenie, pozycja zawodowa, status rodziny itp. Lobola (podobnie jak mahr w tradycji muzułmańskiej) jest koniecznym warunkiem zawarcia związku małżeńskiego. Bez loboli małżeństwo jest nieważne.

Tradycja loboli jest tak silna, że znam pary europejsko-afrykanskie, w których pan młody z Europy (pośród moich znajomych to zazwyczaj Niemcy i Francuzi) musiał zapłacić lobolę! Panowie zazwyczaj jednak się nie opierają! Ceremonia ślubna odbywa się zazwyczaj zarówno w miejscu zamieszkania pana młodego, jak i w miejscu zamieszkania panny młodej – jeśli którekolwiek z państwa młodych jest obcokrajowcem, ceremonia odbywa się według ustaleń.

3. Połączenie ślubu afrykańskiego z religijnym

Większość  rdzennych Afrykanek w RPA marzy o białym ślubie z welonem i powłóczystym trenem. Zwykle jest to grupa wpływowych, młodych kobiet, które dla rodziców i dziadków godzą się na tradycyjny ślub, ale dla siebie i przyjaciół wolą nowoczesną ceremonię.  Często tę formę wybierają pary mieszane.

Taki ślub to w zasadzie dwa śluby – bo często nie da się wszystkiego zorganizować za jednym zamachem. Po prostu nie pozwalają na to procedury ślubu afrykańskiego, czyli negocjacje w sprawie loboli, oddzielna ceremonia u pana młodego i u panny młodej oraz to, że często w obydwóch ceremoniach uczestniczyć będą różni goście. Kiedyś przebywałam w hotelu, w którym odbywała się taka połączona ceremonia na niezbyt dużą skalę (bo na większą skalę rezerwuje się cały hotel). Było bardzo widowiskowo, niestety nie udało mi się zrobić zdjęć, bo żeby to zrobić musiałabym się chyba wprosić na imprezę:-)

4. Ślub poligamiczny

W tym przypadku pan młody nie jest już kawalerem, więc potrzebna jest na niego zgoda pierwszej żony (oraz każdej kolejnej, jeśli jest ich więcej). Ślub poligamiczny zawierany jest tak samo jak tradycyjny ślub afrykański, ale dostępny jest on tylko dla członków społeczności afrykańskich. Muzułmanie w RPA legalnie mogą posiadać tylko jedną żonę. Małżeństwa poligamiczne nie są częste, ale są społecznie akceptowane. Obecny prezytdent RPA, Jacob Zuma, ma obecnie 4 żony, a Zuluski król Goodwill Zwelithini posiada ich aż 6!

5. Połączenie ślubu religijnego z cywilnym

Choć w RPA nie obowiązuje konkordat, jest to jego odpowiednik. Ceremonia odbywa się w kościele, meczecie lub synagodze. Duchowny (ksiądz, imam albo rabin) posiada uprawnienia do udzielania ślubów w ramach swojej religii oraz obowiązującego w RPA prawa. Liczba duchownych z tego rodzaju uprawnieniami jest ograniczona, toteż ceremonię należy planować z odpowiednim wyprzedzeniem.

Dlaczego w RPA popularna jest intercyza?

Teoretycznie, aby ślub był ważny, musi być zawarty w obecności upoważnionego urzędnika. Jeśli ceremonię prowadzi przedstawiciel starszyzny,  nowożeńcy mają obowiązek zalegalizować małżeństwo w ciągu trzech miesięcy. Jednak w praktyce nawet niezalegalizowane śluby pozostają ważne. Wystarczy tylko, że nowożeńcy przedstawią dowody na to, że małżeństwo rzeczywiście zostało zawarte oraz, że nie znajdzie się nikt, kto byłby w stanie udowodnić, że jest nieważne. To zawiłe prawo sprawia, że w praktyce to zawsze pierwsza małżonka (nawet niezalegalizowana) uważana jest za prawowitą. Może to nawet spowodować unieważnienie kolejnego legalnego związku! Dlatego zawieranie małżeństw z obywatelami RPA może być trochę ryzykowne. Zapewne właśnie z tego powodu w RPA popularna jest intercyza! I to nie tylko wśród cudzoziemców!

Może zainteresuje Was też Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

[mc4wp_form id=”497″]