Na początku tego roku mieliśmy przyjemność – w tym kontekście słowo jak najbardziej stosowne – uczestniczyć w pogrzebie dziewięćdziesięciojednoletniej krewnej naszych przyjaciół z Beninu. Poniżej dzielimy się z Wami niezapomnianymi wrażeniami z tego barwnego święta wyprawionego ku czci pani Angele Amokovi Afanouvi. Zdjęcia nie są w stanie oddać atmosfery, dlatego gorąco zachęcamy do obejrzenia filmików.

Przygotowania

Zachodnio-afrykański pogrzeb pod wieloma względami przypomina wesela. Uroczystości trwają trzy dni, zwyczajowo od piątku do niedzieli, a ich organizacja zabiera kilka tygodni. Goście otrzymują starannie zaprojektowane zaproszenia z programem trzydniowych uroczystości, zdjęciami zmarłego oraz stosownymi cytatami z Nowego Testamentu.

Rodzina zmarłej wybiera wzór i kolor tradycyjnego materiału (pagne), z którego najbliżsi krewni szyją sobie stroje na uroczystości pogrzebowe. Wraz z kilkoma znajomymi z Polski, którzy akurat podróżowali po Beninie, zostaliśmy zaproszeni na pogrzeb przez bliskich krewnych pani Angeli. Dołączywszy do grona gości honorowych, również dostąpiliśmy zaszczytu zrobienia sobie ubrań z wybranego przez rodzinę zmarłej materiału. Na pogrzebie obowiązuje ta sama tkanina, ale o kroju ubrania decyduje gość, więc, wbrew pozorom, niezmiernie rzadko spotyka się dwie tak samo ubrane osoby. Dla krawców to znakomita okazja, by pochwalić się kunsztem i fantazją.

Stroje jak listy polecające

Pogrzeb odbywał się w togijskiej wsi Seko, gdzie pani Agnele spędziła całe swoje życie. Rano, ubrani w kreacje z tej samej biało-niebieskiej tkaniny wsiedliśmy do niewielkiej drewnianej łodzi, którą przeprawiliśmy się na drugi brzeg Mono, rzeki granicznej pomiędzy Beninem i Togo. Na drugim brzegu powietrze przesycała świąteczna atmosfera, z odległych krańców wsi dochodziła muzyka i śpiew. Tkanina, z której uszyte były nasze ubrania niczym wizytówka, bezgłośnie informowała okolicznych mieszkańców, że jesteśmy gośćmi krewnych pani Angeli. Witały nas serdeczne uśmiechy i życzliwe zainteresowanie. Na jeden dzień cała nasza ośmioosobowa grupa obcokrajowców stała się częścią lokalnej społeczności.

Święto muzyki akustycznej

Najpierw poszliśmy złożyć kondolencje siostrze pani Angeli, w której domu zebrało się kilkudziesięciu najbliższych krewnych. Zgodne z miejscowym zwyczajem wszystkim po kolei uścisnęliśmy dłoń. Zauważyliśmy, że na podwórzu znajduje się kilka fetyszy vodun.

Dopiero w drodze do kościoła pojęliśmy skalę tej uroczystości. Na pogrzebie bawiło się kilkaset osób, które przybyły ze wszystkich zakątków Beninu i Togo. Gdyby nie porozwieszane we wsi plakaty ze zdjęciami pani Angeli, przygodny turysta mógłby pomyśleć, że trafił na festiwal afrykańskiego folkloru. Goście gromadzili się na placach pod rozłożystymi drzewami, by śpiewem, tańcem i energiczną grą na bębnach uhonorować długie i owocne życie zmarłej. Posłuchajcie i zobaczcie tutaj.

Wioska wibrowała transowymi rytmami, rozmywając granicę między tym, co rzeczywiste i nadprzyrodzone. Magnetyczne, dudnienie bębnów uwodziło i oszałamiało. Po chwili nawet my, nieobznajomieni z choreografią yovo (biali), ruszyliśmy w tan. Z wyjątkiem Saqiba, który z rezerwą pytał: A co z żałobą? Nie przekonywało go, że od zgonu minął miesiąc, więc najbliżsi pani Angeli zdążyli ją już opłakać.

Ostatni taniec

Po mszy w kościele katolickim roztańczony kondukt żałobny ruszył z trumną na cmentarz. Za księdzem i niosącym krzyż wnukiem pani Angeli, tańczyło sześciu młodzieńców, zamaszyście wywijając z trumną w takt melodii granych przez idących w kondukcie muzyków. Po drodze procesja kilkukrotnie przystawała, żeby mężczyźni mogli wykonać bardziej skomplikowane układy taneczne. Pląsająca w górę, w dół i na boki trumna robiła piorunujące wrażenie. Nagranie dostępne jest tutaj.

Katolicko-voduńska symbioza

Zgrabnie pożeniono rytuały pogrzebowe obu religii. Gdy po kilkunastu minutach tanecznym krokiem doszliśmy na cmentarz, w sekundzie nastąpiła cisza. Radosny nastrój zastąpiły smutek i refleksja. Saqib nareszcie poczuł się jak na pogrzebie, nie spodziewał się, że potrwa to tylko chwilę.

Ksiądz stojąc z krzyżem nad grobem odprawiał katolickie rytuały pogrzebowe. W momencie wkładania trumny do grobu niebo zasnuło się ciemnymi chmurami i rozszalała się burza tropikalna. Pośpiesznie dokończono pochówek, a goście pobiegli na stypę, która ze względu na ogromną liczbę przybyłych odbywała się w kilku miejscach. Po poczęstunku, gdy burza ustała, zabawa rozpoczęła się na nowo. Atmosfera, jeśli to możliwe, zrobiła się jeszcze weselsza, a muzyka i śpiewy bardziej natchnione. Tętent bębnów przybierał na sile, stawał się niemal hipnotyczny, serca zaczynały bić w jego rytm. Świat materialny podawał rękę duchowemu.

Wesele czy pogrzeb?

Czułam się jak na wystawnym weselu. Być może moje wrażenia nie były wcale tak odległe od rzeczywistości. Przecież drugi dzień trzydniowych pakistańskich obchodów weselnych, także poświęcony jest odchodzeniu, przeprowadzce panny młodej z domu rodzinnego do teściów. W Togo, natomiast, świętuje się przejście zmarłego od żyjącej rodziny do czekających po drugiej stronie przodków. W obu przypadkach rozstanie nie następuje na zawsze, jest jedynie zmianą adresu. Zarówno pakistańska panna młoda, jak i togijska zmarła, będą nadal uczestniczyć w życiu rodzinnym, tyle tylko, że na innych zasadach.

Zangbeto – strażnik nocy

Przed zachodem słońca we wsi zaczęły pojawiać się fetysze Zangbeto, więcej na ich temat napisałam w tekście Benin, vodun i wirujące Zangbeto. Na głównym placu zebrał się tłum, by przyglądać się ceremoniom odprawianym przez naczelnego kapłana vodun, z którym pani Angela była spokrewniona.

Na jednym końcu placu zgromadzili się wszyscy bębniarze i tancerze, na drugim stanęły cztery z siedmiu mieszkających w Seko Zangbeto, przypominające kolorowe snopki siana. Fetysze wirowały wzbudzając podziw i lęk wśród widowni, zwłaszcza gdy kapłan vodun podnosił je, aby pokazać, że w środku nikogo nie było, bo snopki ożywiane były przez duchy. Pod koniec ceremonii z jednego Zangbeto, ku przerażeniu publiczności, wybiegł kajman. Nagranie z ceremonii możecie zobaczyć tutaj.

Gdy zapadł zmrok syn zmarłej podziękował nam za obecność i zostaliśmy poproszeni o opuszczenie wsi. Odprowadzono nas do rzeki, by upewnić się, że odpłyniemy zanim rozpoczną się obrzędy odprawiania ducha pani Angeli do świata przodków. W tych owianych mgłą tajemnicy rytuałach uczestniczyć mogą wyłącznie adepci vodun.

W Afryce Zachodniej z obawy przed zawistnikami nie obchodzi się hucznych chrzcin, wesel ani urodzin. Zły urok rzucony przez zazdrośnika może doprowadzić do zgonu noworodka lub rychłego rozwodu młodej pary. Zmarłemu nie straszna jest już czarna magia, dlatego pogrzeby wyprawia się tu z pełną pompą. Gdybym miała zaplanować swój wymarzony pogrzeby, wyglądałby on właśnie tak, jak ten.

Polecamy:

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

Malaria jest jak żywioł, podchodźmy do niej z pokorą!

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

Benin, vodoun i wirujące Zangbeto

Ganvie – wioska rybacka na jeziorze w Beninie

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

5 miejsc w Dubaju, do których zabieraliśmy odwiedzających nas gości

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Kwiatek w Beninie. O Polce wspierającej edukację dzieci w Afryce

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Ile wydaliśmy na sześciotygodniową podróż po Malezji i Birmie?

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Życie w krainie vodoun (Polki na Obczyźnie)

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

[mc4wp_form id=”497″]

Rdzenna afrykańska religia vodoun narodziła się na terenach należących do dzisiejszego Beninu, wcześniej znanego jako Dahomej. Dziesiątego stycznia odbywa się tu Narodowe Święto Rdzennych Kultów i Religii, potocznie zwane Świętem Vodoun (Fête du Vodoun). Więcej na temat religii vodoun możecie przeczytać w tekście „Życie w krainie vodoun”.

Co to jest vodoun?

Vodoun jest integralną częścią kultury Afryki Zachodniej oraz jedną z nielicznych autochtonicznych religii afrykańskich, która z roku na rok zyskuje coraz więcej wyznawców. Tradycje i rytmy towarzyszące obrzędom vodoun inspirują wielu współczesnych afrykańskich artystów, malarzy i muzyków.

Animistyczna religia vodoun opiera się na przekonaniu, że nie tylko ludzie, ale także zwierzęta, rośliny i przedmioty nieożywione posiadają duszę. Kapłani i kapłanki vodoun posiadają tajemną wiedzę umożliwiającą im kontaktowanie się z bezcielesnymi istotami duchowymi. Jedną z tych metod jest wprowadzenie się w stan transu, aby duch mógł wejść w ich ciała. Częścią obrzędów vodoun jest spożywanie dużych ilości mocnego destylatu sorabi oraz składanie ofiar ze zwierząt, zwykle kur, kóz lub owiec.

Kto uczestniczy w uroczystościach 10 stycznia?

Wydarzenie to ma charakter religijny, kulturalny i polityczny. Na trybunach zasiadają benińscy notable: ministrowie, politycy, szefowie lokalnych wsi. Przyjeżdżają wyznawcy Ghany, Nigerii i Togo oraz z dalszych zakątków świata, w tym z Ameryki Południowej, Centralnej i Karaibów. Benińczycy ściągają na obchody całymi rodzinami.

Nie ulega wątpliwości, że ostatnimi czasy główne uroczystości odbywające się na plaży w Ouidah uległy komercjalizacji. Od białych turystów, nazywanych tutaj yovo, wymaga się kupienia biletu.

Co możecie zobaczyć na obchodach?

Jest to radosny dzień, którego celem jest uczczenie benińskiej tożsamości oraz dziedzictwa kulturowego. Panuje wesoła atmosfera, jak na festynie. Odbywają się pochody kapłanów i kapłanek opiekujących się rozmaitymi duchami i bogami vodoun. Można też spotkać przechadzające się duchy Zangbeto, o których więcej napisałam Benin, vodoun i wirujące Zangbeto. Rozbrzmiewają bębny, można podziwiać tańce i ceremonie odbywające się ku czci duchów.

Dziesiątego stycznia uroczystości odbywają się w całym Beninie, zeszłoroczne oglądaliśmy w Ouidah, w tym roku pojechaliśmy do Grand Popo.

Ouidah

W Ouidah jest tłoczno i chaotycznie, porządku pilnuje wojsko i policja, zjeżdżają się autobusy turystów. Jeśli chcecie uniknąć widoku składania ofiar ze zwierząt, lepiej tu nie przyjeżdżajcie. Kozy są zarzynane na plaży, a potem kapłan trzymając zwierzę zębami za szyję wiruje w dzikim tańcu. Filmik dostępny jest tutaj. Czy tancerze są w transie? Znawcy tematu twierdzą, że nie, ale na pewno są pod wpływem mocnego destylatu sorabi. Tu możecie zobaczyć jak piję sorabi, ofiarowując najpierw odrobinę duchom przodków.

Grand Popo

 W Grand Popo jest zdecydowanie mniej turystów i panuje przyjaźniejsza atmosfera. Nie czuć tu jeszcze komercji, choć też próbuje się białym sprzedawać bilety na obchody, które dla innych są darmowe. W Gand Popo łatwiej z bliska przyglądać się tańcom i pochodom. Filmik z tańcem kapłanek tutaj. No i co najważniejsze, nie ma krwawych ceremonii.

10 stycznia nie zobaczycie zjawisk paranormalnych

 Nawet duchy Zangbeto, które zazwyczaj poruszają się fruwając tuż nad ziemią, tego dnia używają konwencjonalnego transportu.

Święto Vodoun to parada i festiwal, więc jeśli spodziewacie się czegoś tajemniczego lub magicznego, zawiedziecie się. Kapłani i kapłanki vodoun pieczołowicie strzegą swych sekretów, dlatego jeśli idzie się do nich na konsultację, robienie zdjęć jest surowo zabronione. Wszystko, co można fotografować, jest jedynie barwnym widowiskiem dla publiczności nie mającym nic wspólnego z autentycznymi obrzędami vodoun.

Dlatego właśnie uważa się, że żaden z uczestników pokazów nie jest w transie, choć na pierwszy rzut oka można odnieść  mylne wrażenie. Sensacja przyciąga turystów i przynosi zyski, ale nie dajcie się nabrać.  Dlatego do wszelkich egzaltowanych opsiów dotyczących Święta Vodoun należy podchodzić z rezerwą. Jeśli natomiat wierzycie w czary i chcielibyście zasięgnąć porady kapłana vodoun, musicie umówić się na prywatną wizytę (bez aparatu fotograficznego) w jego wiosce. 

Beniński vodoun to nie to samo co haitańskie voodoo

Tak w każdym razie uważa większość religioznawców i antropologów. Zanim poczujecie się nieswojo i dostaniecie gęsiej skórki, warto wiedzieć, że lalki najeżone szpilami i czarna magia to w dużej mierze obrazy stworzone na potrzeby Hollywoodu.

Na tegorocznych obchodach w Grand Popo Minister Spraw Zagranicznych Beninu powiedział, że vodoun jest częścią benińskiej kultury. Po czym zapytał: „Czy można bać się własnej kultury?”

Niektórzy są zdania, że choć haitańskie voodoo jest mroczne i niebezpieczne, benińskie vodoun jest zupełnie niegroźne. Mnie bardziej przekonuje wypowiedź jednego z kapłanów: „Vodoun samo w sobie nie jest złe, ale niestety zdarza się, że źli ludzie używają go w nieodpowiedni sposób.” Jeśli jesteście niewierzącymi w duchy racjonalistami, skwitujecie to sarkastycznym uśmieszkiem. My na tyle długo mieszkamy w Beninie, żeby wiedzieć, że niemal niezawodna skuteczność vodoun nie bez kozery wzbudza tu powszechny szacunek i trwogę.

Zapraszamy do naszej grupy na Facebooku – Podróżnicy – Afryka. 

Polecamy:

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

Malaria jest jak żywioł, podchodźmy do niej z pokorą!

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

Benin, vodoun i wirujące Zangbeto

Ganvie – wioska rybacka na jeziorze w Beninie

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

5 miejsc w Dubaju, do których zabieraliśmy odwiedzających nas gości

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Kwiatek w Beninie. O Polce wspierającej edukację dzieci w Afryce

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Ile wydaliśmy na sześciotygodniową podróż po Malezji i Birmie?

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Życie w krainie vodoun (Polki na Obczyźnie)

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

[mc4wp_form id=”497″]

Tekst powstał na podstawie rozmowy z Barbarą Kwiatek, która przez ponad 10 lat podróżowała po Afryce Zachodniej, a teraz mieszka w Beninie. Barbara malarię przechodziła wielokrotnie, dzięki temu mogła szczegółowo opowiedzieć o jej przebiegu oraz konieczności szybkiego reagowania w przypadku nawet najmniejszych podejrzeń. Konsultowałam się rownież z Magdaleną Ajavon, Polką od wielu lat mieszkającą i pracującą w Togo. W swojej ponad dwudziestoletniej praktyce klinicznej w Clinique Internetional St. Joseph w Lome (stolica Togo), spotykała się z setkami przypadków malarii, zarówno u osób dłużej mieszkających w Afryce, jak i podróżników. Jestem im bardzo wdzięczna za współpracę, bez ich wiedzy i doświadczenia ten tekst nigdy by nie powstał. O moich innych perypetiach zdrowotnych możecie przeczytać w 8 chorób i wypadków, które przytrafiły mi się podczas podróży w Azji i Afryce.

Nieleczona malaria zawsze kończy się śmiercią

Zacznę od słów Barbary, które najbardziej utkwiły mi w pamięci:

„Nieleczona malaria jest chorobą śmiertelną, jednak wykryta we wczesnym stadium leczy się łatwo, szybko i bez komplikacji. Dlatego nie powinno się panikować, ale nie należy też lekceważyć jej objawów. Malaria to nie grypa, sama nie przejdzie. Najlepiej podchodzić do niej z taką samą pokorą i respektem, z jakim alpinista podchodzi do gór, a żeglarz do oceanu. Bo jeśli zignorujemy objawy malarii, w najlepszym razie skończy się to poważnymi komplikacjami, w najgorszym – śmiercią. O ile reaguje się szybko, kiedy nie doszło jeszcze do komplikacji, leczenie jest stosunkowo łatwe.”

Początkowo miałam objawy grypowe

Ból gardła, zatkany nos, okropny ból głowy i gorączka. Następnego dnia zaczęło mnie boleć całe ciało i stawy, wtedy Barbara doradziła mi, żebym poszła zrobić test. Z początku poczułam niedowierzanie, nawet jakiś wewnętrzny opór. Ja mam zrobić test na malarię? Wydawało mi się, że mnie to nie dotyczy. Wcześniej mieszkałam półtora roku w Tanzanii, potem kilka miesięcy w Nigerii i nigdy nie zachorowałam. Dlaczego teraz po niespełna pół roku w Beninie miałabym zachorować?

Nie wiedziałam wtedy, że szansa zachorowania na malarię w Beninie w Afryce Zachodniej jest wielokrotnie większa niż w Tanzanii w Afryce Wschodniej. Po paru godzinach tak osłabłam, że prawie nie mogłam podnieść się z łóżka. Saqib zabrał mnie do kliniki, żeby zrobić test, którego wynik potwierdził nasze obawy. Zarodźce sierpowate (Plasmodium falciparum) namnożyły się w moim organizmie do tego stopnia, że miałam wczesne stadium malarii.

Malarię trzeba leczyć natychmiast

W ponad dwudziestoletniej karierze Magdaleny Ajavon zdarzali się pacjenci, którzy przychodzili do kliniki o własnych siłach, żeby zrobić test lub zastrzyk. Byli przekonani, że szybko zaczęli leczenie, więc ich organizm nie był jeszcze wycieńczony chorobą. Lecz w ciągu kilku godzin ich stan potrafił się tak diametralnie zmienić, że lądowali na oddziale intensywnej terapii.

Jeśli podejrzewacie, że macie objawy malarii, nie zwlekajcie. Nawet, jeśli macie silny organizm, malaria sama nie przejdzie. Czasem kilka godzin robi ogromną różnicę. Zarodźce malarii (zwane potocznie pasożytami) mnożą się błyskawicznie.

Podejrzewacie malarię, od razu róbcie test

W Afryce test z palca (zdjęcie tytułowe) dostępny jest w każdej aptece, nie trzeba nawet iść do lekarza. W Beninie proste testy na malarię dostępne są także w punktach medycznych potocznie zwanych CS (Centre de la Santé). Testy w CS są tanie, kosztują około 300 XOF (około 2 zł), bo zazwyczaj są  dotowane. Testy z palca są szybkie, ale mniej dokładne niż laboratoryjne. Jeśli stosujecie profilaktyczne leki antymalaryczne, istnieje prawdopodobieństwo, że zafałszują wyniki badań. Test może wyjść negatywny, mimo że będziecie mieli malarię.

Dlatego jeśli po teście z palca macie jakiekolwiek wątpliwości, zróbcie dokładniejszy test w laboratorium. W Kotonu możemy polecic klinikę Centre Medical Apithy (link tutaj). Numer telefonu do kliniki 213 015 62 lub 665 399 76. Test na malarię kosztuje tam 5 000 XOF (około 33 zł).

Warto też wziąć pod uwagę, że nigdy nie można mieć stuprocentowej pewności co do wyników testów na malarię. Jednak zawsze lepiej zażyć leki i niepotrzebnie obciążyć organizm, niż narażać się na komplikacje i nieodwracalne zniszczenia w organizmie.

Nieleczona malaria nieuchronnie prowadzi do powikłań

Zaniedbana malaria bardzo szybko atakuje organy wewnętrzne: wątrobę, nerki i śledzionę. Co również oznacza, że leczenie jest trudniejsze, dłuższe i droższe. Jedna dializa w Lome kosztuje 150 000 XOF (około 1 000 zł). Dzień na oddziale intensywnej terapii to około 200 000 XOF (około 1 300 zł). Lepiej więc nie czekać, aż objawy się nasilą, bo w najcięższych przypadkach dochodzi do malarii mózgowej, śpiączki oraz śmierci.

Malaria nie ma jednoznacznych objawów

Choć objawy są bardzo podobne do przeziębienia albo grypy, często intuicyjnie czuje się, że jest to coś zupełnie innego i nowego.

W moim przypadku było to obezwładniające zmęczenie i ociężałość, ale także nagłe pogorszenie nastroju. Choć jestem z natury pogodna, wszystko nagle zaczęło wydawać się jakieś bezsensowne i przytłaczające. Wtedy uwierzyłam, że to jednak nie grypa, że dzieje się ze mną coś dziwnego, jakby choroba przejęła kontrolę nie tylko nad moim ciałem, ale także duchem. Potem dowiedziałam się, że takie lekko depresyjne objawy są typowe dla malarii.

Do innych objawów malarii, których nie miałam, należą: torsje, biegunka i ciemny mocz (bursztynowy kolor), który często pojawia się jako pierwszy, zanim zacznie boleć całe ciało. Ale ciemny mocz może także wynikać z odwodnienia, o które zwłaszcza wśród turystów w tym klimacie nie trudno.

Dlaczego turyści (oprócz dzieci i kobiet w ciąży) należą do grupy najwyższego ryzyka?

Malaria łatwiej rozwija się w organizmach osłabionych i zmęczonych. Wcale nie musi wydarzyć się nic nadzwyczajnego, wystarczy, że jesteśmy zmęczeni:

• trudnym klimatem (parno i gorąco)
• nietypowym jedzeniem (organizm zużywa dużo energii, żeby się do niego przystosować)
• stresem spowodowanym podróżą lub szokiem kulturowym
• całodniową jazdą zakurzonym i zatłoczonym busikiem
• imprezowaniem oraz związanym z nim odwodnieniem

Pamiętajcie, że jak tylko będziecie przemęczeni, zestresowani, źle odżywieni lub odwodnieni, coś co w normalnych warunkach by Wam nie zaszkodziło, może rozwinąć się w chorobę.

Mój przypadek jest tego najlepszym dowodem. Choć mieszkałam pół roku w Beninie, malaria rozwinęła się u mnie dopiero, kiedy byłam zestresowana i przemęczona. Stres wynikał z tego, że kilka dni wcześniej benińska policja bezpodstawnie skonfiskowała nasz motor, żeby (jak to ujęli) udowodnić nam, że Benin „to nie Europa, tylko Afryka”.

Szczerze mówiąc po kilku dniach straciliśmy już nadzieję, że kiedykolwiek odzyskamy motor, ale w końcu udało nam się to z pomocą przyjaciół. Stres minął, ale nie zdążyłam zregenerować sił, bo następnego dnia przeprowadzaliśmy się do nowego mieszkania. Pakowanie, rozpakowywanie, sprzątanie itd. Na drugi dzień po przeprowadzce nie miałam już siły, żeby podnieść się z łóżka. Dlatego jestem pewna, że stres i przemęczenie w dużym stopniu przyczyniły się do mojej choroby.

Nie kupujcie leków przed wyjazem, kupcie je na miejscu

W Afryce w aptekach bez recepty dostępne są tanie i skuteczne leki na lokalne odmiany malarii. Zarodźce malaryczne bardzo szybko uodporniają się na leki, dlatego zaufajcie doświadczeniu i wiedzy miejscowych lekarzy. Nie przywoźcie leków starej generacji z Europy. Lariam oraz Malarone obecnie uważane są już za mało skuteczne w przypadku większości zarodźców malarycznych, natomiast Daraprim jest już całkowicie nieskuteczny,

Panuje opinia, że sprzedawane w Afryce leki mogą być gorszej jakości. Wszystko jest możliwe. Każdy ma inne doświadczenia i ostateczną decyzję musicie podjąć sami kierując się zdrowym rozsądkiem. Mogę tylko powiedzieć, że zostałam skutecznie wyleczona w klinice Polyclinique Atinkanmey (link tutaj) lekami kupionymi w przyszpitalnej aptece w Kotonu w Beninie.

Coartem i Artesun to teraz jedne najskuteczniejszych leków

W Afryce Zachodniej najczęściej występującym zarodźcem malarii jest Plasmodium falciparum. Jest to najgroźniejszy pasożyt, bo może wywoływać malarię mózgową, która często prowadzi do śpiączki i zgonu. Jednak we wczesnym stadium, niepowikłana malaria wywołana przez Plasmodium falciparum jest łatwo i skutecznie leczona tabletkami Coartem (więcej tutaj). Cała dawka to sześć tabletek, a kuracja trwa trzy dni (bierze się po dwie tabletki dziennie, jedną rano, drugą wieczorem). W Beninie opakowanie Coartem (6 tabletek) kosztuje 3 165 XOF (około 21 zł).

W bardziej skomplikowanych przypadkach malarii wywołanej przez Plasmodium falciparum stosuje się lek Artesun (więcej tutaj) w zastrzykach. Choć mój przypadek nie był skomplikowany, lekarz zdecydował się właśnie na tę kurację. Okazała się ona bardzo skuteczna. Już po pierwszym z pięciu zastrzyków poczułam się znacznie lepiej. Odzyskałam nieco energii, poprawił mi się nastrój, a po kilku godzinach zrobiłam się bardzo głodna.

Dostałam pięć zastrzyków Artesun, pierwsze trzy co osiem godzin, czwarty po dwunastu, a ostatni po 24 godzinach. W całej kuracji najbardziej dokuczliwy był wenflon, z którym musiałam funkcjonować przez trzy dni.

Co to jest odporność śródzakaźna?

W silnym organizmie, pomimo niskiego poziomu pasożytów, choroba może się nie rozwinąć. U osób, które są stale wystawione na kontakt z zarodźcami malarycznymi, często wytwarza się odporność śródzakaźna. Organizm uczy się radzić sobie z niskim poziomem pasożytów i choroba się nie objawia. Dlatego osoby mieszkające w Afryce są mniej narażóne na malarię niż turyści.

Tak stało się też w przypadku Saqiba. Pomimo, że miał we krwi małą ilość pasożytów, nie miał żadnych objawów malarii, więc lekarz nie zalecił mu leczenia. Zauważyliśmy jednak, że co do odporności śródzakaźnej każdy napotkany przez nas lekarz miał nieco inne zdanie. W Beninie lekarze w jednej z klinik tłumaczyli mi, że mieszkając w Afryce zawsze ma się małą ilość pasożytów we krwi, ale dopóki nie ma  objawów, nie trzeba się leczyć. Inni lekarze natomiast zapewniali nas, że nawet jeśli ma się jednego pasożyta, trzeba natychmiast rozpocząć kurację. W klinice, w której pracuje Magdalena Ajavon, zaleca się rozpoczęcie leczenia już przy stwierdzonym niskim poziomie pasożytów we krwi.

Profilaktyka

Nie ma jeszcze szczepionki na malarię.

Żadna profilaktyka nie daje całkowitej pewności. Lekarze w Polsce na pewno zalecą Wam leki profilaktyczne. Z pewnością zmniejszają one prawdopodobieństwo, że pasożyty namnożą się w organizmie. Każdy reaguje na profilaktykę inaczej, jedni nie odczuwają żadnych skutków ubocznych,  inni czują się bardzo źle, nie należy uogólniać. Jeśli należycie do zwolenników stosowania profilaktyki, spróbujcie i przekonajcie się. Może akurat nic Wam nie będzie.

Z drugiej strony, wielu lekarzy w Afryce nie zaleca profilaktyki, bo ich zdaniem może ona utrudnić prawidłowe zdiagnozowanie malarii. Poza tym, zarówno profilaktyka jak i leczenie obciąży wątrobę, więc musicie przemyśleć, co w Waszym przypadku ma większy sens.

W przypadku dłuższego pobytu w Afryce, profilaktyka odpada. Nie powinno się jej stosować dłużej niż 3 – 4 tygodnie, ponieważ za bardzo obciążyłaby organizm. Saqib i ja mieszkamy w Beninie już prawie rok, dlatego pozostaje nam tylko stosowanie preparatów przeciw komarom, wieczorami noszenie ubrań z długim rękawem i nogawką oraz spanie pod moskitierą.

 Przed powrotem do Polski zaopatrzcie się w Coartem

W Polsce nie zawsze jest dostęp do dobrej diagnostyki malarycznej, na wszelki wypadek wracając z Afryki miejcie leki przy sobie.

Odrobaczanie po powrocie do Polski

Ważne, żeby się odrobaczać. Złe samopoczucie (objawy mogą być  podobne do malarii) może być powodowane przez „bogate życie wewnętrzne” przywiezione z Afryki. Niezależnie od tego, czy jadaliście w dobrych hotelach, czy na ulicy, po powrocie do Polski odrobaczcie się. W Beninie najpopularniejszy jest Zentel (więcej tutaj). Bierze się dwie tabletki. Drugą zażywa się dwa tygodnie po pierwszej. Jedno opakowanie w Beninie kosztuje 1585 XOF (około 10 zł)

Czy raz załapana malaria będzie nawracać?

Tu zdania są podzielone. Ponoć zależy to od rodzaju pasożyta, ale zakłada się, że żadne nie powinny przetrwać dłużej niż trzy lata. Dlatego w większości krajów, jeśli chorowało się na malarię, przez trzy lata nie można oddawać krwi, szpiku ani organów do przeszczepu. W Polsce zakaz ten obowiązuje dożywotnio.

Podsumowanie

Choć coraz bardziej oswajamy się z malarią, nie można jej lekceważyć, bo wbrew temu, co się czasem słyszy i czyta, nie jest to „afrykańska odmiana grypy”. Na malarię się umiera. Zdarza się, że jest to śmierć spowodowana lekkomyślnością, niepotrzebna śmierć na życzenie. Nie trzeba jednak panikować, bo wczesna reakcja pozwala wyleczyć malarię szybko, bez dodatkowych kosztów i uszczerbku na zdrowiu.

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania, w podróży prowadźcie higieniczny tryb życia: nie przemęczajcie się, wysypiajcie się, nie stresujcie się, nie pijcie wody z kranu i nie odwadniajcie się. A jeśli zauważycie objawy, natychmiast róbcie test na i w razie potrzeby bezzwłocznie zaczynajcie leczenie.

Jeśli macie własne doświadczenia z malarią, napiszcie komentarz. Zapraszamy też do naszej grupy na Facebooku – Podróżnicy – Afryka. 

Kilka naszych tekstów:

8 chorób i wypadków, które przytrafiły mi się podczas podróży w Azji i Afryce.

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Ile wydaliśmy na sześciotygodniową podróż po Malezji i Birmie?

Benin, vodoun i wirujące Zangbeto

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

„Biała z ciapatym, ja pier****!” – tak przywitano nas w Warszawie

Kwiatek w Beninie. O Polce wspierającej edukację dzieci w Afryce

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Ganvie – wioska rybacka na jeziorze w Beninie

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Życie w krainie voodoo (Polki na Obczyźnie)

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

[mc4wp_form id=”497″]

Wenecja Afryki – taką nazwę wykreował dla Ganvie przemysł turystyczny. Na ile porównanie jest trafne, zdecydujcie sami. Ganvie wybudowano na drewnianych palach na jeziorze Nokoué, więc dotrzeć tam można jedynie łodziami motorowymi lub tradycyjnymi, wyciosanymi z pnia pirogami. Informacje praktyczne na końcu tekstu.

Sposób na przechytrzenie handlarzy niewolników

W XVII i XVIII wieku na terenach dzisiejszego Beninu znajdowało się centrum handlu niewolnikami. Wojownicy Fon współpracowali z portugalskimi handlarzami niewolników podbijając dla nich okoliczną ludność. Aby uniknąć niewoli, lud Tofinu zdecydował się zamieszkać na jeziorze Nokoué, ponieważ (według lokalnych wierzeń) było ono siedzibą ducha wodnego. W obawie przed gniewem i zemstą potężnego ducha, wojownicy Fon nigdy nie odważyli się napaść na mieszkających na jeziorze Tofinu. Stąd właśnie wzięła się nazwa wioski Ganvie, która w języku fon znaczy „przetrwaliśmy”.

Wioska na palach

Szacuje się, że obecnie wioska ma około 30 000 mieszkańców, mężczyźni zajmują się rybołówstwem, kobiety handlem. Stojące na palach chaty zbudowane są z drewna, bambusa oraz z łodyg liści palmowych, niektóre dachy są blaszane. Jest tu szkoła, kościół, meczet, szpital, a dla turystów sklepy z pamiątkami, restauracje i hotel. Miejsce przypomina momentami podobne wioski i targi na wodzie z Azji Południowo-Wschodniej.

Ganvie uchodzi za jedną z najważniejszych atrakcji w Beninie, nie dziwi więc, że mieszkańcy są zmęczeni wiecznie pałętającymi się po wiosce turystami. W tym kontekście porównanie z Wenecją wydaje się celne. Widok aparatów fotograficznych wywołuje irytację dorosłych, dzieci z kolei nagabują turystów o pieniądze i drobne upominki (na przykład długopisy). Choć trudno nie ulec ich prośbom, nieprzemyślane rozdawnictwo może mieć negatywne konsekwencje. Zamiast chodzić do szkoły, dzieci mogą dojść do wniosku, że zarabianie na yovo (białych) przynosi im większą korzyść.

Odwiedzać czy nie odwiedzać?

Muszę przyznać, że wizyta w Ganvie wywołała w nas mieszane uczucia. Duża cześć mieszkańców ewidentnie nie była zadowolona z obecności turystów. Dlatego nasunęło nam się pytanie, czy w dzisiejszym, skomplikowanym świecie w ogóle możliwe jest etyczne podróżowanie? Więcej na ten temat znajdziecie w świetnym artykule Patrycji Wieczorkiewicz Postturyści, czyli jak podróżować, żeby nie kolonizować.

Jak dojechać?

Byliśmy na wycieczce organizowanej przez Hotel du Lac w Kotonu. Nieduże, zadaszone łodzie motorowe wypływają z hotelu do Ganvie kilka razy dziennie, od rana do 15:00. Aby zarezerwować bilety, dzień wcześniej skontaktujcie się z recepcją (link tutaj). Im więcej uczestników, tym tańszy bilet. Na naszej łodzi było około 10 osób w związku z czym cena wynosiła 7000 XOF (około 45 zł) od osoby. Wycieczka trwała trzy godziny.

Po drodze do Ganvie można zobaczyć rybaków oraz farmy rybne zbudowane z łodyg liści palmowych. Na terenie wioski spędza się około godzinę i to w zupełności wystarczy. Nie zapomnijcie zabrać ze sobą wody i czegoś do zjedzenia, bo organizatorzy niczego nie zapewniają, a do wioski płynie się godzinę w jedna stronę.

Drugim sposobem na dotarcie do wioski jest wzięcie taksówki z Kotonu do Abomey-Calavi, gdzie też można wynająć łodzie i przewodników. Bilet od osoby około 8000 XOF (około 52 zł),  więcej szczegółów na blogu Bachurze i ich podróże prowadzonym przez polskich podróżników Kasię i Mariusza.

Jeśli interesujecie się Afryką, zapraszamy grupy na Facebooku – Podróżnicy – Afryka. 

Nasze inne teksty:

Malaria jest jak żywioł, podchodźmy do niej z pokorą!

Afryka. Jak pomagać z głową i nie dać się naciągnąć?

Nasze życie w Arabii Saudyjskiej było interesujące, przyjemne i bezpieczne

Benin, voodoo i wirujące Zangbeto

Turkish Airlines. Darmowy hotel przy długich przesiadkach – w praktyce

Siedem powodów, żeby pozbyć się kompleksu non-native speakera

Ramadan w Arabii Saudyjskiej, czyli dlaczego post skutkuje przybieraniem na wadze

Osiem najczęściej zadawanych pytań na temat Dubaju.

Nasz spontaniczny ślub w Tanzanii

Jak znalazłam pracę w szkole językowej w Wietnamie

O podróżach i o tym że życie jest szukaniem

Rozmowa o związkach międzykulturowych i tolerancji

Zrób Celtę i zwiedzaj świat!

[mc4wp_form id=”497″]